HearmonySeptiemakkoorden uitgelegd en gehoord
Een septiemakkoord is een drieklank met een vierde toon erbovenop: de septiem, zeven trappen boven de grondtoon. Er zijn vijf types die je overal tegenkomt: het dominant septiemakkoord (C7), het groot septiemakkoord (Cmaj7), het mineur-septiemakkoord (Cm7), het half verminderde (Cø) en het verminderde septiemakkoord (Cdim7). Welk type je hoort, hangt af van twee dingen: de drieklank eronder en de grootte van de septiem.
Wat is een septiemakkoord?
Een septiemakkoord ontstaat als je op een drieklank nog een terts stapelt. Op C wordt C–E–G dan C–E–G–B of C–E–G–Bes. De bovenste toon ligt een septiem boven de grondtoon: een grote septiem is 11 halve tonen, een kleine septiem 10 en een verminderde septiem 9.
| Naam | Symbool | Halve tonen | Op C | Klank |
|---|---|---|---|---|
| Dominant septiem | C7 | 0–4–7–10 | C–E–G–Bes | gespannen, bluesy, wil verder |
| Groot septiem (majeur 7) | Cmaj7, CΔ | 0–4–7–11 | C–E–G–B | zacht, dromerig, jazzy |
| Mineur septiem | Cm7 | 0–3–7–10 | C–Es–G–Bes | warm, soulvol, rustig |
| Half verminderd | Cm7♭5, Cø | 0–3–6–10 | C–Es–Ges–Bes | weemoedig, zwevend |
| Verminderd septiem | Cdim7, C°7 | 0–3–6–9 | C–Es–Ges–Beses (klinkt als A) | scherp, dramatisch |
De Nederlandse namen zijn niet overal hetzelfde. Sommige theorieboeken zeggen "klein septiemakkoord" voor C7 (majeur met kleine septiem), andere bedoelen er Cm7 mee. Wil je zeker zijn, gebruik dan het symbool. In Vlaanderen, waar de academie do-re-mi gebruikt, is C7 do–mi–sol–si♭.
Wat is een dominant septiemakkoord?
Het dominant septiemakkoord is een majeurakkoord met een kleine septiem, gebouwd op de vijfde trap (de dominant) van een toonsoort. In C majeur is dat G7: G–B–D–F. Met alleen de tonen van de toonladder ontstaat het vanzelf op die vijfde trap, en het wil oplossen naar het akkoord op de grondtoon.
Die drang komt van de B en de F. Samen vormen ze een tritonus, en die lost op naar C–E: de B stijgt naar C, de F daalt naar E. Zo staat het ook beschreven op de Wikipedia-pagina over het dominant septiemakkoord.
| Toonsoort | Dominant 7 | Noten | Lost op naar |
|---|---|---|---|
| C majeur | G7 | G–B–D–F | C |
| G majeur | D7 | D–Fis–A–C | G |
| F majeur | C7 | C–E–G–Bes | F |
| D majeur | A7 | A–Cis–E–G | D |
| Bes majeur | F7 | F–A–C–Es | Bes |
| a mineur | E7 | E–Gis–B–D | Am |
In mineur heb je de verhoogde zevende trap nodig: in a mineur wordt G een Gis, anders krijg je Em7 in plaats van E7. In de blues klinkt het dominant septiemakkoord op alle drie de akkoorden, en lost het juist niet op; daar is het een kleur en geen vraag. Meer daarover in het blues-schema.
Wat is het verschil tussen C7 en Cmaj7?
C7 en Cmaj7 verschillen in één toon: Bes of B. Die ene halve toon verandert het hele karakter. Cmaj7 klinkt rustig en kan een stuk afsluiten; C7 klinkt als een vraag en wil naar F.
- Cmaj7 (C–E–G–B): de B ligt een halve toon onder de octaaf-C. Dat geeft een zacht schurende, glanzende klank, maar het akkoord blijft in rust. In jazz en bossanova is het een gewoon slotakkoord.
- C7 (C–E–G–Bes): de Bes wil een halve toon zakken naar A, de terts van F. Het akkoord blijft hangen tot het oplost.
Een snelle proef: speel C–E–G en zing de C een octaaf hoger. Voeg nu B toe: van B naar C is een halve toon, een heel klein stapje. Voeg daarna Bes toe: van Bes naar C is een hele toon. Hoor je dat stapje naar boven, dan weet je welke septiem er klinkt.
Elke majeurtoonsoort heeft zijn eigen rij septiemakkoorden. In C majeur, alleen met witte toetsen:
| Trap | I | ii | iii | IV | V | vi | vii |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Akkoord | Cmaj7 | Dm7 | Em7 | Fmaj7 | G7 | Am7 | Bø |
Alleen de vijfde trap geeft een dominant septiemakkoord. Daarom hoor je G7 meteen als "terug naar C", terwijl Cmaj7 en Fmaj7 vooral kleur geven.
Wat is een half verminderd septiemakkoord?
Een half verminderd septiemakkoord is een verminderde drieklank met een kleine septiem: Cø = C–Es–Ges–Bes. Het heet "half" verminderd omdat alleen de drieklank verminderd is; de septiem is gewoon klein.
Je vindt het op de zevende trap van majeur (Bø = B–D–F–A in C majeur) en op de tweede trap van mineur. In a mineur is dat ook Bø, en Bø–E7–Am is de mineurversie van de bekende ii–V–I uit de jazz. Een aardig detail: Bø heeft dezelfde vier noten als Dm6 (D–F–A–B). Welk akkoord je hoort, hangt af van de bastoon.
Het volledig verminderde septiemakkoord (Cdim7 = C–Es–Ges–Beses) stapelt drie kleine tertsen. Het is symmetrisch, klinkt scherper en komt vooral voor op de zevende trap van mineur met verhoogde leidtoon: Gis–B–D–F in a mineur. Hoe die symmetrie werkt en waarom er maar drie verschillende verminderde septiemakkoorden bestaan, staat in het verminderde akkoord.
Hoe hoor je welk septiemakkoord het is?
Herken een septiemakkoord in twee stappen: eerst de drieklank, dan de septiem. Wie probeert het hele akkoord in één keer te raden, haalt vooral C7 en Cmaj7 door elkaar.
- Welke drieklank? Luister of het onderste deel majeur, mineur of verminderd klinkt. Twijfel je tussen majeur en mineur, lees dan eerst majeur en mineur: zo hoor je het verschil.
- Welke septiem? Zing de bovenste toon en daarna de grondtoon een octaaf hoger. Een halve toon omhoog betekent een grote septiem (maj7), een hele toon een kleine septiem (7, m7 of ø). Een anderhalve toon betekent een verminderde septiem (dim7).
- Combineer: majeur + klein = 7, majeur + groot = maj7, mineur + klein = m7, verminderd + klein = ø, verminderd + verminderd = dim7.
Deze paren worden het vaakst verwisseld. Oefen ze direct na elkaar, op dezelfde grondtoon.
| Verwisselpaar | Waar zit het verschil | Waar je op let |
|---|---|---|
| C7 ↔ Cmaj7 | septiem (Bes / B) | C7 wil verder, Cmaj7 rust |
| C7 ↔ Cm7 | terts (E / Es) | Cm7 is donkerder en zachter |
| Cm7 ↔ Cø | kwint (G / Ges) | Cø klinkt scheef, onzeker |
| Cø ↔ Cdim7 | septiem (Bes / A) | Cdim7 klinkt gelijkmatig gespannen |
Speel elk akkoord eerst gebroken, van onder naar boven, en pas daarna als samenklank. Gebroken hoor je de septiem apart; samen hoor je de kleur. Na een week lukt het meestal ook zonder de gebroken versie.
Zelftest: welk septiemakkoord is het?
Bepaal per rij noten het type. Tel de halve tonen vanaf de grondtoon of gebruik de tabel bovenaan. De antwoorden staan onder de lijst.
- D–Fis–A–C
- F–A–C–E
- A–C–E–G
- B–D–F–A
- Gis–B–D–F
- Bes–D–F–As
- Es–G–Bes–D
- E–G–B–D
Antwoorden: 1 D7, 2 Fmaj7, 3 Am7, 4 Bø, 5 Gis°7, 6 Bes7, 7 Esmaj7, 8 Em7. Speel ze daarna op een piano of in een app en zeg hardop wat je hoort voordat je naar de noten kijkt. Het volledige leerpad, van majeur en mineur tot septiemakkoorden en omkeringen, staat in akkoorden herkennen op gehoor.
Septiemakkoorden oefenen in Hearmony
In Hearmony is Seventh Heaven het avontuur voor septiemakkoorden. Het begint met het dominant septiemakkoord naast majeur en mineur, daarna komen groot septiem en mineur septiem samen, en in het laatste deel lopen negen akkoordtypes door elkaar: majeur, mineur, verminderd, overmatig, sus2, sus4, dominant 7, maj7 en m7. Ook omkeringen van drieklanken zitten in Seventh Heaven. Het half verminderde en het verminderde septiemakkoord oefen je in Hearmony niet.
Elke les heeft tien korte vragen, op een gesamplede vleugel of een elektrische gitaar. Het hele traject, met de volgorde waarin je deze akkoorden het beste leert, staat in de gids muzikaal gehoor trainen. De interface van Hearmony is voorlopig alleen in het Engels; de app is er voor iPhone in de App Store.