HearmonyHet verminderde (en overmatige) akkoord
Een verminderd akkoord bestaat uit twee kleine tertsen op elkaar: C–Es–Ges. Het is een mineurakkoord met een kwint die een halve toon lager ligt, en het klinkt gespannen. Een overmatig akkoord is het spiegelbeeld: twee grote tertsen, C–E–Gis, een majeurakkoord met een verhoogde kwint. Dat klinkt zwevend en onaf.
Wat is een verminderd akkoord?
Een verminderd akkoord is een drieklank van grondtoon, kleine terts en verminderde kwint. In halve tonen: 0–3–6. Tussen de grondtoon en de bovenste toon zit dus geen reine kwint maar een tritonus, en daar komt de spanning vandaan.
Naast majeur en mineur zijn verminderd en overmatig de twee andere soorten drieklanken. Ze verschillen alleen in de grootte van de twee tertsen:
| Drieklank | Tertsen | Halve tonen | Op C | Kwint |
|---|---|---|---|---|
| Majeur | groot + klein | 0–4–7 | C–E–G | rein |
| Mineur | klein + groot | 0–3–7 | C–Es–G | rein |
| Verminderd | klein + klein | 0–3–6 | C–Es–Ges | verminderd |
| Overmatig | groot + groot | 0–4–8 | C–E–Gis | overmatig |
In een majeurtoonsoort ligt het verminderde akkoord op de zevende trap. In C majeur is dat B–D–F. Het werkt als G7 zonder de G: het wil oplossen naar C. In mineur vind je het op de tweede trap, in a mineur ook op B: B–D–F.
Let op de spelling. C verminderd is C–Es–Ges, niet C–Dis–Fis, want een akkoord stapelt tertsen: C, E(s), G(es). Nog een paar: D° = D–F–As, E° = E–G–Bes, Fis° = Fis–A–C, Gis° = Gis–B–D. In Vlaanderen, met do-re-mi, is C° do–mi♭–sol♭.
Wat is het verschil tussen verminderd en half verminderd?
Verminderd is een drieklank van drie tonen; half verminderd is een septiemakkoord van vier tonen. Zet je op de verminderde drieklank nog een terts, dan zijn er twee mogelijkheden:
| Akkoord | Symbool | Op C | Halve tonen | Waar je het vindt |
|---|---|---|---|---|
| Verminderde drieklank | C°, Cdim | C–Es–Ges | 0–3–6 | vii in majeur, ii in mineur |
| Half verminderd septiemakkoord | Cø, Cm7♭5 | C–Es–Ges–Bes | 0–3–6–10 | vii in majeur (Bø in C), ii in mineur |
| Verminderd septiemakkoord | C°7, Cdim7 | C–Es–Ges–Beses | 0–3–6–9 | vii in mineur (Gis°7 in a mineur) |
"Half" verminderd betekent dat alleen de drieklank verminderd is; de septiem is een gewone kleine septiem. Bij het volledig verminderde septiemakkoord is ook de septiem verminderd: Beses, die op de piano dezelfde toets is als A. Meer over alle vierklanken staat in septiemakkoorden.
Wat is een overmatig akkoord?
Een overmatig akkoord is een majeurakkoord met een kwint die een halve toon hoger ligt: C+ = C–E–Gis. Je spelt het met Gis, niet met As, want het blijft een stapel tertsen op C.
In de harmonische mineurtoonladder ligt het overmatige akkoord op de derde trap: in a mineur is dat C–E–Gis. Vaker hoor je het als doorgangsakkoord. Speel C, dan C+, dan F: de C blijft liggen, de E stijgt naar F en de Gis naar A. Die ene stijgende lijn G–Gis–A is precies waarom het akkoord vooruit lijkt te duwen.
Welke symbolen gebruik je?
Voor verminderd en overmatig bestaan meerdere symbolen naast elkaar. Ze betekenen hetzelfde; welke je ziet, hangt af van de bron.
| Akkoord | Symbolen | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Verminderd | dim, °, m(♭5) | Cdim, C°, Cm(♭5) |
| Half verminderd | ø, m7♭5 | Cø, Cm7♭5 |
| Verminderd septiem | dim7, °7 | Cdim7, C°7 |
| Overmatig | aug, +, (♯5) | Caug, C+, C(♯5) |
| Romeinse cijfers | vii°, viiø7, III+ | vii° in C = B–D–F |
Op veel akkoordenbladen voor gitaar staat "dim" terwijl de gitarist eigenlijk het vierklank-akkoord dim7 speelt. Speel je samen met anderen, vraag dan even welke van de twee bedoeld is.
Waarom zijn er maar drie verminderde septiemakkoorden?
Het verminderde septiemakkoord en het overmatige akkoord zijn symmetrisch: alle afstanden zijn gelijk. Daardoor bestaan er maar drie verschillende verminderde septiemakkoorden en vier verschillende overmatige akkoorden; samen dekken ze telkens alle twaalf tonen.
| Type | Akkoorden | Noten |
|---|---|---|
| Verminderd septiem (3) | C°7 · Cis°7 · D°7 | C–Es–Ges–A · Cis–E–G–Bes · D–F–As–B |
| Overmatig (4) | C+ · Des+ · D+ · Es+ | C–E–Gis · Des–F–A · D–Fis–Aïs · Es–G–B |
De noten van de eerste rij zijn als toetsen geschreven; op papier spel je ze per grondtoon (C°7 = C–Es–Ges–Beses). Praktisch gevolg: Es°7, Fis°7 en A°7 klinken als C°7, en C+, E+ en Gis+ hebben dezelfde toetsen. Op gehoor kun je bij deze akkoorden de grondtoon dus niet aanwijzen, alleen het type. Precies daarom kan één verminderd septiemakkoord naar vier verschillende toonsoorten oplossen, een truc die componisten graag gebruiken om te moduleren.
Hoe klinken ze en hoe herken je ze?
Verminderd klinkt gespannen en onrustig; overmatig klinkt zwevend, alsof het akkoord nergens landt. Die beschrijvingen helpen, maar betrouwbaarder is luisteren naar de buitenste afstand, van de laagste naar de hoogste toon.
- Majeur en mineur: een reine kwint buitenom, stabiel en open.
- Verminderd: een tritonus buitenom, een halve toon krapper dan de kwint. Het akkoord klinkt alsof het ineengedrukt is.
- Overmatig: een overmatige kwint buitenom, een halve toon wijder; op gehoor is dat dezelfde afstand als een kleine sext. Het klinkt uitgerekt en vaag; het hoort bij de heletoonsladder (C–D–E–Fis–Gis–Aïs).
Oefen in paren die maar één toon verschillen. Speel C–Es–G en daarna C–Es–Ges: alleen de kwint zakt. Speel C–E–G en daarna C–E–Gis: alleen de kwint stijgt. Doe dat tien keer, vanaf verschillende grondtonen, en zeg steeds hardop welke het is.
Zelftest: bepaal of deze drieklanken verminderd of overmatig zijn. 1. D–F–As 2. Es–G–B 3. Fis–A–C 4. As–C–E 5. B–D–F 6. F–A–Cis. Antwoorden: verminderd zijn 1, 3 en 5; overmatig zijn 2, 4 en 6.
Lukt majeur tegen mineur nog niet zonder twijfel, begin dan daar; verminderd en overmatig lopen anders door elkaar. De volgorde staat in de gids muzikaal gehoor trainen. Een Engelstalige uitleg met notenvoorbeelden vind je op Wikipedia bij diminished triad en augmented triad.
Verminderd en overmatig oefenen in Hearmony
In Hearmony zitten beide akkoorden in het avontuur Chord Garden. In "Spooky chords" komt het verminderde akkoord erbij naast majeur en mineur, in "Dreamy chords" het overmatige. Daarna mengt "Garden mix" alle zes de kleuren, met sus2 en sus4 erbij. In Seventh Heaven hoor je verminderd en overmatig ook in omkering. Het half verminderde en het verminderde septiemakkoord zitten niet in de app.
Elke les heeft tien korte vragen. De interface van Hearmony is voorlopig alleen in het Engels: daar heten de akkoorden diminished en augmented. Hearmony is er voor iPhone in de App Store.