HearmonyOp gehoor spelen leren
Je kunt muziek spelen zonder noten te lezen: op gehoor spelen betekent dat je een melodie of akkoord hoort en het zelf op je instrument terugvindt. Je begint met de vorm van de melodie, zoekt de eerste noot, vindt de rest stap voor stap en zoekt daarna de akkoorden via de bas. Hoe beter je intervallen en akkoorden herkent, hoe sneller het gaat.
Kun je muziek spelen zonder noten te lezen?
Ja. Noten lezen en op gehoor spelen zijn twee aparte vaardigheden: bij noten lezen vertaal je wat je ziet naar je instrument, bij op gehoor spelen vertaal je wat je hoort. In pop, folk, blues en jazz leren veel muzikanten liedjes vooral door te luisteren en na te spelen, en gitaristen gebruiken vaak akkoordenschema's of tabs in plaats van notenschrift.
Wat je wel nodig hebt, is basistechniek op je instrument: weten waar de toetsen of snaren liggen en een paar akkoordgrepen. Die leer je uit een lesboek, van een docent of uit video's. Dit artikel gaat over de oor-kant: hoe je hoort wát je moet spelen.
Hoe speel je een melodie op gehoor na?
Een melodie speel je na door eerst de vorm te horen en daarna noot voor noot de afstanden te vinden. Werk in stukjes van drie of vier noten.
- Ken de melodie uit je hoofd. Neurie hem een paar keer. Wat je niet kunt neuriën, kun je moeilijk naspelen.
- Bepaal de vorm. Gaat de melodie omhoog, omlaag of blijft hij gelijk? Zijn het kleine stapjes of sprongen?
- Zoek de eerste noot. Neurie de eerste toon en probeer toetsen of frets tot er één precies samenvalt met je stem of met de opname.
- Zoek de volgende noot vanuit de vorige. Een stapje is meestal de buurtoets in de toonladder; een sprong herken je aan het interval.
- Speel elk stukje meteen na en vergelijk het met de opname voordat je verder gaat.
Zo ziet dat eruit bij Vader Jacob, beginnend op C:
| Stukje | Noten | Wat je hoort |
|---|---|---|
| "Va-der Ja-cob" | C D E C | Twee stapjes omhoog, dan terug naar de beginnoot |
| "Slaapt gij nog" | E F G | Weer stapjes omhoog, vanaf de E |
| "Alle klokken luiden" | G A G F E C | Eén stapje omhoog, dan naar beneden, met een kleine sprong naar de C |
| "Bim bam bom" | C G C (de G lager) | Een sprong omlaag (reine kwart) en weer terug |
Herken je de sprongen nog niet, gebruik dan herkenningsliedjes: Kortjakje begint met een reine kwint (C–G), het Wilhelmus met een reine kwart. De volledige lijst staat in intervallen herkennen met liedjes.
Kies voor je eerste liedjes een melodie met vooral stapjes en weinig tonen, zoals Vader Jacob of Altijd is Kortjakje ziek. Begin op C, dan heb je alleen witte toetsen nodig.
Hoe vind je de akkoorden van een liedje?
De akkoorden van een eenvoudig liedje vind je via de toonsoort en de laagste noot, de bas. De meeste kinder-, volks- en popliedjes gebruiken grotendeels dezelfde paar akkoorden.
- Zoek de grondtoon. De noot waarop een eenvoudig liedje eindigt, is meestal de grondtoon van de toonsoort. Eindigt het op C, dan staat het waarschijnlijk in C majeur.
- Zet de hoofdakkoorden klaar. In elke majeurtoonsoort zijn dat de akkoorden op trap I, IV en V, plus vaak het mineurakkoord op trap vi (zie de tabel).
- Luister waar het akkoord wisselt. Meestal is dat aan het begin van een maat.
- Zoek de bastoon op dat moment en kies het akkoord met die grondtoon.
- Controleer met de melodie. De melodienoot zit op de tel meestal in het akkoord. Klinkt het schurend, probeer dan een van de andere hoofdakkoorden.
| Toonsoort | I | IV | V | vi |
|---|---|---|---|---|
| C majeur | C | F | G | Am |
| G majeur | G | C | D | Em |
| D majeur | D | G | A | Bm |
| F majeur | F | Bes | C | Dm |
| A majeur | A | D | E | F♯m (Fis mineur) |
De eerste twee regels van Altijd is Kortjakje ziek in C majeur gaan bijvoorbeeld zo: op C C G G speel je C, op A A het akkoord F, op G weer C; op F F speel je F, op E E C, op D D het akkoord G en op de slotnoot C weer C. Drie akkoorden zijn genoeg. Welke vaste akkoordreeksen je verder overal tegenkomt, zoals I–V–vi–IV, staat in akkoordprogressies.
Welke gehoorvaardigheden heb je nodig?
Voor op gehoor spelen heb je vooral relatief gehoor nodig: horen hoe tonen en akkoorden zich tot elkaar verhouden. Een absoluut gehoor is niet nodig. Deze vaardigheden bouwen op elkaar voort:
| Vaardigheid | Waarvoor je het gebruikt |
|---|---|
| Hoger of lager, en de vorm van een melodie | De richting van elke volgende noot |
| Intervallen | Sprongen in de melodie meteen goed spelen |
| Trappen van de toonladder (do-re-mi) | Horen welke noot "thuis" is en waar een melodie naartoe wil |
| Majeur en mineur | Het juiste akkoord kiezen bij een bastoon |
| Akkoordprogressies | Hele reeksen akkoorden herkennen in plaats van ze één voor één te zoeken |
| Ritme | De noten op de goede plek en de goede lengte spelen |
Hoe je die vaardigheden in een logische volgorde traint, staat in de gids muzikaal gehoor trainen. Wat een melodie precies opbouwt (stappen, sprongen, motieven), lees je in wat is een melodie?
Wanneer helpt noten lezen toch?
Noten lezen helpt zodra je muziek speelt die je niet eerst kunt horen, of samen met anderen een vaste partij speelt. Dat geldt voor klassieke stukken, orkest, harmonie en fanfare, koorpartijen en toelatingsexamens. Ook lange of ingewikkelde stukken onthoud je makkelijker met de noten erbij.
De twee vaardigheden helpen elkaar: wie op gehoor speelt, leest later sneller noten, omdat hij al weet hoe een sprong of akkoord klinkt. Wil je dat ook leren, begin dan met noten leren lezen.
Hoe lang duurt het om op gehoor te leren spelen?
Hoe lang het duurt, hangt af van hoeveel je al hoort en hoe vaak je oefent. Een vaste volgorde helpt meer dan veel uren: begin met korte melodieën met stapjes en bouw rustig op. Dit schema van drie weken, tien minuten per dag, geeft een start:
| Week | Melodie (5 minuten) | Akkoorden of gehoor (5 minuten) |
|---|---|---|
| 1 | Vader Jacob en Kortjakje vanaf C | Hoger of lager; grote secunde, reine kwart en reine kwint met hun liedjes |
| 2 | Dezelfde liedjes vanaf G en vanaf F (met Bes) | C, F en G onder Kortjakje; majeur tegen mineur |
| 3 | Eén nieuw liedje per dag, eerst neuriën, dan zoeken | Bastonen zoeken bij een eenvoudig popnummer; I–IV–V herkennen |
Op gehoor spelen oefenen met Hearmony
Hearmony is een iPhone-app voor gehoortraining met oefeningen die precies deze oor-kant trainen. In Melody Meadow speelt de app een korte melodie en speel jij hem na op een klavier in beeld, eerst twee noten en later melodieën over de hele toonladder; je maakt er ook liedjes af ("Finish the tune"). In Leap Lagoon zoek je bij "Build the leap" de tweede noot van een interval zelf op het klavier. Progression Highway oefent I–IV–V, de popprogressie en ii–V–I, en het ontbrekende akkoord vinden.
Hearmony geeft geen instrumentles: grepen en techniek leer je ernaast. De interface is voorlopig alleen in het Engels. Je vindt Hearmony in de App Store.