Noten leren lezen als beginner

Noten leren lezen komt neer op drie dingen koppelen: de plek op de notenbalk, de naam van de noot en de toets of greep op je instrument. Begin met de vioolsleutel, leer eerst een paar vaste ankernoten en lees de rest in stapjes vanaf die ankers. Met tien minuten per dag lees je na drie weken de noten in en rond de balk zonder te tellen.

Hoe leer je snel noten lezen?

Je leert het snelst noten lezen in een vaste volgorde: eerst de namen, dan de balk, dan ankers, dan stappen en sprongen. Wie meteen alle noten probeert te stampen, raakt ze door elkaar.

1. Ken de zeven namen. In Nederland heten de stamtonen C D E F G A B. Na de B begint het weer bij C, een octaaf hoger.
2. Ken de balk. Een notenbalk heeft vijf lijnen en vier tussenruimtes, geteld van onder naar boven. Hoe hoger de noot op de balk, hoe hoger de toon. Alles over lijnen, hulplijnen en de dubbele pianobalk staat in de uitleg over de notenbalk.
3. Leer vier ankernoten. De centrale C op het hulplijntje onder de balk, de G op de tweede lijn (daar krult de vioolsleutel omheen), de C in de derde tussenruimte en de F op de bovenste lijn.
4. Lees in stappen. Van een lijn naar de tussenruimte erboven is één letter verder: E op de eerste lijn, F in de tussenruimte erboven. Van lijn naar lijn sla je één letter over: E, G, B.
5. Oefen kort en vaak. Tien minuten per dag werkt beter dan een uur op zondag, omdat herkennen een kwestie van herhaling is.

Welk ezelsbruggetje helpt bij de lijnen en tussenruimtes?

Een ezelsbruggetje helpt je in de eerste week om de lijnen en tussenruimtes van de vioolsleutel te onthouden. De lijnen zijn van onder naar boven E G B D F, de tussenruimtes F A C E.

Plek (van onder)	Noten	Ezelsbruggetje
Lijnen	E – G – B – D – F	Elke Goede Bakker Doet Fijn
Tussenruimtes	F – A – C – E	het Engelse woord face (gezicht)

Verzin gerust je eigen zin; een zin die je zelf bedacht hebt, onthoud je beter. Gebruik het ezelsbruggetje wel als steiger, niet als trap waar je elke keer opnieuw op klimt. Moet je na twee weken nog steeds de hele zin opzeggen om bij de D te komen, lees dan vaker vanaf de ankernoten: de D op de vierde lijn ligt één stap onder de F bovenaan.

Leg je vinger op een noot en zeg hardop "lijn" of "tussenruimte" voor je de naam noemt. Die ene tussenstap voorkomt de meest gemaakte fout: een noot één plek te hoog of te laag lezen.

Do re mi of C D E?

Beide systemen beschrijven dezelfde noten; welke je gebruikt hangt af van waar je les krijgt. In Nederland zijn de letters gangbaar. In Vlaanderen leer je op de academie meestal do-re-mi, en heet de vioolsleutel daar vaak solsleutel.

Letter (NL)	C	D	E	F	G	A	B
Do-re-mi (Vlaanderen)	do	re	mi	fa	sol	la	si

Een kruis (♯) maakt een noot een halve toon hoger, een mol (♭) een halve toon lager. In het Nederlands plak je er een uitgang aan: F met een kruis is fis, B met een mol is bes, E met een mol is es. In Vlaanderen zeg je fa kruis en si mol. Hoe dat precies werkt, ook bij voortekening, lees je in kruizen en mollen.

Hoe vind je een noot op de piano?

Je vindt een noot op de piano via de zwarte toetsen: die staan in groepjes van twee en drie. De C ligt direct links van het groepje van twee, de F direct links van het groepje van drie. De centrale C uit de balk is de C die het dichtst bij het midden van het klavier ligt.

Lees je een noot, zoek hem dan meteen op de toetsen en speel hem. Zo koppel je beeld, naam en klank in één keer. Een volledig klavierschema met letters, do-re-mi en de namen van de zwarte toetsen staat in pianotoetsen en hun noten.

Plan van 21 dagen, 10 minuten per dag

Dit plan brengt je in drie weken van de eerste vijf noten naar de hele vioolsleutel, met hulplijnen. Elke dag: twee minuten herhalen, vijf minuten nieuw, drie minuten snelheid.

Dagen	Nieuw	Oefening
1–3	Centrale C, D, E, F, G	Schrijf elke noot vijf keer op de balk en speel hem; noem de naam hardop.
4–7	A, B en de C in de derde tussenruimte	Flitskaarten in willekeurige volgorde; leg de kaarten die je fout hebt apart.
8–10	D, E, F bovenin de balk	Alle lijnen achter elkaar, dan alle tussenruimtes; daarna door elkaar.
11–14	G boven de balk, A op de eerste hulplijn erboven, B onder de centrale C	Lees de melodie van Vader Jacob of Altijd is Kortjakje ziek uit een eenvoudig lesboek en noem elke noot voor je hem speelt.
15–18	Kruizen en mollen: fis, bes, cis	Kies een eenvoudig stuk in G majeur (één kruis, fis) en markeer elke F voordat je begint.
19–21	Niets nieuws: tempo	Eén minuut zoveel mogelijk noten benoemen, daarna de zelftest hieronder.

Combineer het lezen vanaf week twee met ritme: noten lezen is ook weten hoe lang een noot duurt. Begin daarvoor met hele, halve en kwartnoten in notenwaarden.

Zelftest: 20 noten in de vioolsleutel

Benoem deze twintig plekken op de balk in de vioolsleutel, zonder je ezelsbruggetje op te zeggen. Haal je er achttien of meer in minder dan een minuut, dan ken je de balk.

1. tweede lijn
2. derde tussenruimte
3. eerste lijn
4. hulplijn onder de balk
5. bovenste lijn
6. tweede tussenruimte
7. vierde lijn
8. eerste tussenruimte
9. derde lijn
10. vierde tussenruimte
11. net boven de bovenste lijn
12. net onder de onderste lijn
13. eerste hulplijn boven de balk
14. derde lijn
15. eerste lijn
16. tweede tussenruimte
17. vierde lijn
18. hulplijn onder de balk
19. bovenste lijn
20. derde tussenruimte

Antwoorden: 1 G, 2 C, 3 E, 4 C (centrale C), 5 F, 6 A, 7 D, 8 F, 9 B, 10 E, 11 G, 12 D, 13 A, 14 B, 15 E, 16 A, 17 D, 18 C, 19 F, 20 C. In do-re-mi: 1 sol, 2 do, 3 mi, 4 do, 5 fa, 6 la, 7 re, 8 fa, 9 si, 10 mi, 11 sol, 12 re, 13 la, 14 si, 15 mi, 16 la, 17 re, 18 do, 19 fa, 20 do.

Hoe lang duurt het om noten te leren lezen?

De namen van de noten in één sleutel ken je met dagelijkse oefening in twee tot drie weken. Vlot lezen terwijl je speelt, dus van blad spelen, duurt veel langer: dat groeit met elk stuk dat je instudeert, maanden en jaren lang.

Speel je piano, dan komt daarna de bassleutel voor de linkerhand; die lees je sneller als je de vioolsleutel al kent. Wil je met een app oefenen, kijk dan bij apps om noten te leren lezen welke bij je instrument past.

Noten lezen en je gehoor trainen versterken elkaar: wie een noot op de balk ziet en al weet hoe hij klinkt, leest sneller en speelt zuiverder. Hoe je dat gehoor opbouwt, staat in de gids muzikaal gehoor trainen.

Noten lezen oefenen in Hearmony

In Hearmony is Note Reading een gratis zijpad (side quest) naast de gehoortraining. Zonder Pro kost elke les wel energie, en je krijgt elke dag nieuwe energie voor minstens één les. Je begint met C, D en E op het klavier, met de zwarte toetsen als kaart, en gaat dan naar alle witte toetsen, naar lijnen en tussenruimtes in de vioolsleutel en tot slot naar de kruizen. Je hoort de noten op een gesamplede vleugel, zodat je beeld, naam en klank samen leert.

Noten staan in de app als letters (C D E) of als do-re-mi; dat kies je in de instellingen. De interface van Hearmony is voorlopig alleen in het Engels. Hearmony is er voor iPhone in de App Store.

Verder lezen

• Muzikaal gehoor trainen: gehoortraining in 4 weken
• De notenbalk uitgelegd
• Welke noot is welke pianotoets?
• De beste apps om noten te leren lezen