HearmonyBekende akkoordprogressies en hoe je ze herkent
Een akkoordprogressie is de volgorde van akkoorden onder een melodie. Een handvol progressies komt steeds terug: I–IV–V, de popprogressie I–V–vi–IV, vi–IV–I–V, I–vi–IV–V en de jazzformule ii–V–I. Met Romeinse cijfers schrijf je ze los van de toonsoort op, en op gehoor herken je ze het snelst door de bas te volgen.
Wat is een akkoordprogressie?
Een akkoordprogressie is een reeks akkoorden die samen een zin of een lus vormen, zoals C–G–Am–F. Het opgeschreven geheel, met maatstrepen erbij, heet vaak een akkoordenschema. Veel popnummers herhalen één progressie van vier akkoorden door het hele couplet of refrein.
Akkoorden in een progressie hebben elk een rol. Het akkoord op de eerste trap is thuis, het akkoord op de vijfde trap trekt terug naar huis, de rest zit daartussen. Daardoor klinkt dezelfde progressie in elke toonsoort hetzelfde, alleen hoger of lager. Een korte definitie staat ook op de Wikipedia-pagina over akkoordprogressie.
Wat betekenen de Romeinse cijfers?
Romeinse cijfers geven aan op welke trap van de toonladder een akkoord staat. Hoofdletters zijn majeurakkoorden, kleine letters mineurakkoorden, en een ° betekent verminderd. Zo werkt "I–V–vi–IV" in elke majeurtoonsoort.
| Trap | I | ii | iii | IV | V | vi | vii° |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| C majeur | C | Dm | Em | F | G | Am | B° |
| G majeur | G | Am | Bm | C | D | Em | Fis° |
| F majeur | F | Gm | Am | Bes | C | Dm | E° |
De trappen zelf, met hun do-re-mi-namen, worden uitgelegd in de trappen van de toonladder. In Vlaanderen, waar met do-re-mi wordt gewerkt, is I het akkoord op do, IV op fa en V op sol.
Welke akkoordprogressies zijn het bekendst?
Deze vijf progressies, plus de canon van Pachelbel, dragen een groot deel van de westerse pop, rock en jazz. De voorbeelden staan in hun eigen toonsoort; de cijfers blijven hetzelfde.
| Progressie | In C | In G | Karakter | Voorbeeld |
|---|---|---|---|---|
| I–IV–V | C–F–G | G–C–D | stevig, rock-'n-roll, folk | La Bamba (Ritchie Valens) |
| I–V–vi–IV | C–G–Am–F | G–D–Em–C | de popprogressie, open en hoopvol | Let It Be (The Beatles), No Woman, No Cry (Bob Marley), With or Without You (U2) |
| vi–IV–I–V | Am–F–C–G | Em–C–G–D | dezelfde akkoorden, maar met een mineurgevoel | Zombie (The Cranberries), Despacito (Luis Fonsi) |
| I–vi–IV–V | C–Am–F–G | G–Em–C–D | jaren vijftig, doo-wop | Stand by Me (Ben E. King) |
| ii–V–I | Dm7–G7–Cmaj7 | Am7–D7–Gmaj7 | jazz, glad en afgerond | Autumn Leaves begint ermee |
| I–V–vi–iii–IV–I–IV–V | C–G–Am–Em–F–C–F–G | G–D–Em–Bm–C–G–C–D | barok, plechtig | Canon in D (Pachelbel) |
De twaalfmaatse blues is een eigen schema op I, IV en V, met vaste plaatsen per maat; dat staat apart in het blues-schema. De Canon in D van Pachelbel is vrij van rechten en een goede eerste luisteroefening, omdat de bas steeds hetzelfde patroon herhaalt.
Hoe herken je een progressie op gehoor?
Je herkent een progressie het snelst door de bas te volgen en die op trappen te zingen. De bovenkant van een akkoord is druk; de baslijn is één toon per akkoord.
- Vind thuis. Neurie de toon waarop het nummer tot rust komt, meestal de laatste bastoon. Dat is do, en het akkoord erop is I.
- Volg de bas. Zing de baslijn mee en vergelijk elke toon met do: re is ii, mi is iii, fa is IV, sol is V, la is vi.
- Check majeur of mineur. Op ii, iii en vi verwacht je een mineurakkoord. Klinkt het akkoord helder waar je mineur verwacht, dan zit je een trap naast.
- Tel de lus. Na hoeveel akkoorden begint het opnieuw? Vier is in pop het vaakst.
Twee verwarringen komen vaak voor. IV en ii delen twee tonen (F–A–C en D–F–A in C); alleen de bas, F of D, beslist. En I–V–vi–IV en vi–IV–I–V gebruiken precies dezelfde akkoorden. Het verschil zit in waar de lus begint en op welk akkoord het nummer eindigt. Hoe een frase eindigt, met namen als authentiek of plagaal slot, lees je in cadensen.
Zelftest: speel deze lussen in C op piano of gitaar en noteer de cijfers zonder te spieken. 1. C–F–C–G 2. Am–F–C–G 3. C–Am–Dm–G 4. C–Em–F–G. Antwoorden: 1 I–IV–I–V, 2 vi–IV–I–V, 3 I–vi–ii–V, 4 I–iii–IV–V.
Welke akkoordprogressies klinken droevig?
Progressies in mineur klinken voor de meeste luisteraars droeviger of donkerder, vooral als ze op het mineurakkoord beginnen en eindigen. In mineur is i het thuisakkoord.
| Progressie | In a mineur | Karakter |
|---|---|---|
| i–iv–v | Am–Dm–Em | somber, folkachtig |
| i–VI–III–VII | Am–F–C–G | weemoedig maar met vaart; dezelfde akkoorden als de popprogressie |
| i–VII–VI–V | Am–G–F–E | dalend, Spaans getint (de Andalusische cadens); de akkoorden van Hit the Road Jack volgen dit patroon |
| i–iv–V–i | Am–Dm–E–Am | klassiek mineur, met een majeur-V die sterk naar huis trekt |
Droevig is overigens niet alleen een kwestie van akkoorden. Tempo, ritme en tekst wegen minstens zo zwaar; een trage ballade in majeur kan treuriger klinken dan een snelle dans in mineur. Meer daarover in majeur en mineur: het verschil horen.
Akkoordprogressies oefenen in Hearmony
In Hearmony is Progression Highway het avontuur voor akkoordprogressies. Je begint met I–IV–V, daarna komen de popprogressie I–V–vi–IV, slotformules (in de app Finished, Amen, Unfinished en Surprise), ii–V–I en een oefening waarin je het ontbrekende akkoord uit een progressie kiest. In het laatste deel lopen negen progressies door elkaar, onder meer I–vi–IV–V, vi–IV–I–V en I–iii–IV–V.
In de gratis side quest Chord Numbers leer je eerst wat de cijfers betekenen: I, IV en V, daarna ii, iii en vi, en tot slot welk nummer je hoort. Hoe progressies passen in het grotere leerpad, van intervallen tot akkoorden, staat in muzikaal gehoor trainen en akkoorden herkennen op gehoor. De interface van Hearmony is voorlopig alleen in het Engels; de app is er voor iPhone in de App Store.