HearmonyWat is een drieklank?
Een drieklank is een akkoord van drie tonen die in tertsen op elkaar gestapeld zijn: een grondtoon, een terts erboven en een kwint erboven. C–E–G is de bekendste drieklank. Er zijn vier soorten: majeur, mineur, verminderd en overmatig, en ze verschillen alleen in de grootte van die twee tertsen.
Wat is een drieklank?
Een drieklank bestaat uit drie verschillende tonen die elk een terts van elkaar liggen. Op de notenbalk zie je dat meteen: de drie noten staan op drie lijnen of in drie tussenruimtes boven elkaar, als een sneeuwpop. De onderste toon in die stapeling heet de grondtoon en geeft het akkoord zijn naam.
- Grondtoon: de basis, bijvoorbeeld C.
- Terts: de toon drie letters hoger, E of Es. Die bepaalt of het akkoord majeur of mineur is.
- Kwint: de toon vijf letters hoger, G, Ges of Gis. Die bepaalt of het akkoord stabiel, gespannen of zwevend klinkt.
In Vlaanderen, waar de academie meestal do-re-mi gebruikt, is de C-drieklank do–mi–sol. Drieklanken zijn de bouwstenen van bijna alle westerse muziek, van kinderliedjes tot popsongs; akkoorden met vier tonen, zoals septiemakkoorden, zijn drieklanken met een extra terts erbovenop. De Wikipedia-pagina over de drieklank geeft dezelfde indeling.
Welke soorten drieklanken zijn er?
Er zijn vier soorten drieklanken, omdat elk van de twee tertsen groot (4 halve tonen) of klein (3 halve tonen) kan zijn. Dat geeft precies vier combinaties.
| Soort | Tertsen van onder naar boven | Halve tonen vanaf de grondtoon | Op C | Symbool | Klank in één woord |
|---|---|---|---|---|---|
| Majeur (grote drieklank) | groot + klein | 0–4–7 | C–E–G | C | helder |
| Mineur (kleine drieklank) | klein + groot | 0–3–7 | C–Es–G | Cm | donker |
| Verminderd | klein + klein | 0–3–6 | C–Es–Ges | C° of Cdim | gespannen |
| Overmatig | groot + groot | 0–4–8 | C–E–Gis | C+ of Caug | zwevend |
Bij majeur en mineur is de kwint rein (7 halve tonen); bij verminderd is hij een halve toon kleiner, bij overmatig een halve toon groter. Het verschil tussen majeur en mineur, en waarom mineur niet altijd verdrietig klinkt, staat uitgebreid in majeur en mineur: zo hoor je het verschil. Het verminderde akkoord, ook als vierklank, heeft een eigen pagina: het verminderd akkoord.
Sus2- en sus4-akkoorden hebben ook drie tonen, maar geen terts: de terts is vervangen door een secunde of een kwart. Strikt genomen zijn het dus geen drieklanken in tertsen, al worden ze vaak in hetzelfde rijtje genoemd.
Hoe bouw je een drieklank?
Je bouwt een drieklank door vanaf de grondtoon twee tertsen te stapelen en de halve tonen te tellen. Op de piano tel je de toetsen, zwarte meegeteld.
- Kies de grondtoon, bijvoorbeeld D.
- Sla één letter over voor de terts: D → F. Tel de halve tonen: D–F is 3 (kleine terts), D–Fis is 4 (grote terts).
- Sla weer één letter over voor de kwint: F → A. Kies de tweede terts zo dat de soort klopt.
- Controleer de spelling: elke toon heeft een eigen letter. Een majeurdrieklank op E is E–Gis–B, niet E–As–B.
Alle vier soorten op elke witte toets, met de juiste Nederlandse namen:
| Grondtoon | Majeur | Mineur | Verminderd | Overmatig |
|---|---|---|---|---|
| C | C–E–G | C–Es–G | C–Es–Ges | C–E–Gis |
| D | D–Fis–A | D–F–A | D–F–As | D–Fis–Aïs |
| E | E–Gis–B | E–G–B | E–G–Bes | E–Gis–Bis |
| F | F–A–C | F–As–C | F–As–Ces | F–A–Cis |
| G | G–B–D | G–Bes–D | G–Bes–Des | G–B–Dis |
| A | A–Cis–E | A–C–E | A–C–Es | A–Cis–Eïs |
| B | B–Dis–Fis | B–D–Fis | B–D–F | B–Dis–Fisis |
Namen als Bis, Eïs, Ces en Fisis zien er vreemd uit, maar ze zijn nodig om elke toon zijn eigen letter te geven. Op de piano is Bis gewoon de C-toets, Ces de B-toets en Fisis de G-toets.
Welke drieklanken horen bij een toonladder?
Bouw je op elke trap van een majeurtoonladder een drieklank met alleen tonen uit die ladder, dan krijg je altijd hetzelfde patroon: drie majeur, drie mineur en één verminderd. In C majeur ziet dat er zo uit:
| Trap | I | ii | iii | IV | V | vi | vii° |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Akkoord | C | Dm | Em | F | G | Am | B° |
| Tonen | C–E–G | D–F–A | E–G–B | F–A–C | G–B–D | A–C–E | B–D–F |
| Soort | majeur | mineur | mineur | majeur | majeur | mineur | verminderd |
Hoofdletters staan voor majeur, kleine letters voor mineur, het rondje voor verminderd. Een overmatige drieklank komt in de majeurladder niet voor; je vindt hem wel op de derde trap van harmonisch mineur (in a mineur: C–E–Gis). Wat de trappen I, IV en V betekenen, lees je in de trappen van een toonladder.
Hoe hoor je het verschil tussen drieklanken?
Je hoort het verschil het snelst in twee stappen: eerst de terts (majeur of mineur), dan de kwint (rein of niet). Wie het hele akkoord in één keer probeert te raden, raakt de draad kwijt zodra er verminderd en overmatig bij komen.
- Breek het akkoord. Speel de drie tonen eerst na elkaar, van laag naar hoog, en zing ze mee. Zo hoor je elke terts apart.
- Terts: klinkt de onderste stap helder (groot) of donker (klein)?
- Kwint: klinkt het akkoord stevig en af (rein), samengeknepen en onrustig (verminderd) of opgerekt, alsof het blijft hangen (overmatig)?
| Verwarring | Waar je op let |
|---|---|
| Mineur of verminderd | Beide beginnen donker; verminderd klinkt gespannen en wil verder, mineur kan rusten |
| Majeur of overmatig | Beide beginnen helder; overmatig heeft geen thuisgevoel en klinkt als een droomscène |
| Verminderd of overmatig | Verminderd klinkt samengeknepen en scherp, overmatig opgerekt en zacht |
Oefenplan voor zeven dagen: dag 1 tot 3 alleen majeur tegen mineur, vanaf steeds een andere grondtoon. Dag 4 en 5 voeg je verminderd toe, dag 6 en 7 overmatig. Speel elk akkoord eerst gebroken, daarna als samenklank, en noem de soort voordat je kijkt.
Drieklanken klinken niet altijd met de grondtoon onderaan. E–G–C is nog steeds een C-akkoord, in de eerste omkering. Hoe je die liggingen herkent, staat in akkoordomkeringen uitgelegd, en de volgende stappen na de vier drieklanken in akkoorden herkennen op gehoor.
Drieklanken oefenen in Hearmony
Het avontuur Chord Garden in Hearmony volgt precies deze opbouw: eerst majeur tegen mineur ("Happy and sad"), dan het verminderde akkoord ("Spooky chords"), het overmatige ("Dreamy chords") en sus2 en sus4 ("Suspended"), en ten slotte alle zes door elkaar. In de eerste lessen van een unit klinkt het akkoord eerst gebroken en dan als samenklank, zoals in stap 1 hierboven. Na elk antwoord zie je de tonen van het akkoord. In Seventh Heaven komen daarna septiemakkoorden en omkeringen.
De interface van Hearmony is voorlopig alleen in het Engels; noten kun je als letters of als do-re-mi laten tonen. Waar drieklanken passen in een volledig plan, staat in muzikaal gehoor trainen. Hearmony is er voor iPhone in de App Store.