HearmonyAkkoordomkeringen uitgelegd
Een omkering is een akkoord waarbij niet de grondtoon maar een andere akkoordtoon onderaan ligt. Bij C–E–G is dat de grondligging, E–G–C de eerste omkering (terts in de bas) en G–C–E de tweede omkering (kwint in de bas). Het blijft hetzelfde C-akkoord met dezelfde kleur; alleen de bastoon en daarmee het gewicht veranderen.
Wat is een omkering van een akkoord?
Een akkoord staat in omkering zodra de laagste toon niet de grondtoon is. Je maakt een omkering door de onderste toon een octaaf hoger te leggen: van C–E–G naar E–G–C. De tonen blijven dezelfde, dus het akkoord blijft C majeur.
Alleen de bastoon telt. De volgorde van de tonen erboven maakt voor de omkering niet uit: C–G–E en C–E–G zijn allebei grondligging, omdat C onderaan ligt. Een drieklank heeft drie mogelijke bastonen en dus drie liggingen: grondligging, eerste en tweede omkering. Hoe een drieklank zelf is opgebouwd, staat in wat is een drieklank.
Wat zijn de eerste en tweede omkering?
De eerste omkering heeft de terts in de bas, de tweede omkering de kwint. Dat geldt voor elk soort drieklank, majeur, mineur, verminderd of overmatig.
| Akkoord | Grondligging (grondtoon in de bas) | 1e omkering (terts in de bas) | 2e omkering (kwint in de bas) |
|---|---|---|---|
| C | C–E–G | E–G–C | G–C–E |
| F | F–A–C | A–C–F | C–F–A |
| G | G–B–D | B–D–G | D–G–B |
| Am | A–C–E | C–E–A | E–A–C |
| Dm | D–F–A | F–A–D | A–D–F |
Een akkoord van vier tonen, zoals een septiemakkoord, heeft een derde omkering met de septiem in de bas. G7 (G–B–D–F) wordt dan B–D–F–G (1e), D–F–G–B (2e) en F–G–B–D (3e). Meer over vierklanken staat in septiemakkoorden.
Let op: omkering is niet hetzelfde als ligging
In de Nederlandse en Vlaamse harmonieleer bestaat ook het woord ligging, en dat gaat over de bovenste toon. Octaafligging, tertsligging en kwintligging zeggen welke akkoordtoon in de sopraan ligt. Nauwe en wijde ligging zeggen hoe dicht de stemmen bij elkaar liggen. Omkering gaat altijd over de bas. Een C-akkoord kan dus in grondligging staan (C in de bas) en tegelijk in tertsligging (E bovenaan).
Hoe schrijf je een omkering (C/E)?
Er zijn drie gangbare manieren om een omkering op te schrijven: slash-akkoorden in pop en jazz, becijfering in de klassieke harmonieleer, en Romeinse cijfers met becijfering bij analyse.
| Ligging | Slash-akkoord | Becijfering | Naam | Romeins (in C) |
|---|---|---|---|---|
| Grondligging | C | (5/3, meestal weggelaten) | grondligging | I |
| 1e omkering | C/E | 6 | sextakkoord | I6 |
| 2e omkering | C/G | 6/4 | kwartsextakkoord | I64 |
De becijfering telt de intervallen boven de bas. In E–G–C ligt G een terts en C een sext boven E: vandaar "6". In G–C–E ligt C een kwart en E een sext boven G: "6/4". Bij septiemakkoorden heet de reeks 7 (grondligging), 6/5 (kwintsextakkoord), 4/3 (tertskwartakkoord) en 2 of 4/2 (secundeakkoord). De Wikipedia-pagina over becijferde bas laat zien waar dit systeem vandaan komt.
Het slash-akkoord is het makkelijkst: links van de schuine streep staat het akkoord, rechts de bastoon. C/E lees je als "C met E in de bas". Als gitarist of pianist in een band kom je dit voortdurend tegen.
Waarom gebruik je omkeringen?
Omkeringen maken een akkoordenreeks soepeler: de bas loopt in kleine stapjes in plaats van grote sprongen, en op de piano hoeft je hand nauwelijks te verplaatsen.
| Akkoord | Alles in grondligging | Met omkeringen |
|---|---|---|
| C | C–E–G | C–E–G |
| F | F–A–C | C–F–A (F/C) |
| G | G–B–D | B–D–G (G/B) |
| C | C–E–G | C–E–G |
In de rechterkolom bewegen de tonen hooguit een paar toetsen, en de onderste stem loopt C–C–B–C. Zo spelen pianisten I–IV–V–I in de praktijk. Meer greepvoorbeelden voor beide handen staan in akkoorden op de piano.
Omkeringen maken ook dalende of stijgende baslijnen mogelijk. De reeks C – G/B – Am – C/G – F laat de bas stap voor stap zakken: C–B–A–G–F. In de klassieke muziek is de tweede omkering vooral bekend als kwartsextakkoord in de slotcadens: het I-akkoord met G in de bas vlak voor het slotakkoord, I64–V–I, dat de afsluiting extra gewicht geeft.
Hoe hoor je welke omkering het is?
Welke omkering het is, hoor je door de bas te volgen. Het akkoordtype (majeur, mineur) blijft gelijk, dus daar hoef je niet op te letten. De vraag is alleen: welke akkoordtoon ligt onderaan?
- Zing de laagste toon. Dat is de lastigste stap, want het oor pakt eerder de bovenste toon. Speel het akkoord, speel dan alleen de bas, en zing hem na.
- Zing het akkoord omhoog vanaf die bastoon, toon voor toon.
- Zoek de kwart. In grondligging liggen alleen tertsen boven elkaar. In de eerste omkering zit de kwart bovenaan (E–G–C: terts, dan kwart). In de tweede omkering zit de kwart onderaan (G–C–E: kwart, dan terts).
| Ligging | Intervallen van onder naar boven (C majeur) | Hoe hij klinkt |
|---|---|---|
| Grondligging | grote terts + kleine terts | stevig, gegrond, af |
| 1e omkering | kleine terts + reine kwart | lichter, onderweg |
| 2e omkering | reine kwart + grote terts | open en onstabiel, wil verder |
Oefening: speel C, C/E en C/G drie keer in willekeurige volgorde en laat iemand raden, of draai het om. Neem daarna een mineurakkoord. Lukt het blind, zet de akkoorden dan in een reeks (C – G/B – Am) en volg alleen de bas.
Het herkennen van akkoordtypes in alle liggingen is stap 5 in de leervolgorde van akkoorden herkennen op gehoor.
Omkeringen oefenen in Hearmony
In Hearmony zitten omkeringen in het avontuur Seventh Heaven, in de unit "Inversions" ("Same chord, different bottom note"). Je hoort eerst een C-akkoord in grondligging, eerste en tweede omkering, en daarna krijg je majeur-, mineur-, verminderde en overmatige akkoorden in willekeurige liggingen. De vraag is welk akkoordtype je hoort, ook als de bastoon verschuift; na het antwoord zie je in welke omkering het akkoord stond. Het benoemen van de omkering zelf is geen aparte vraag in de app. De slot-unit van Seventh Heaven mengt alle negen akkoordtypes, later ook in omkering.
De interface van Hearmony is voorlopig alleen in het Engels. Hoe omkeringen passen in een volledig plan, staat in muzikaal gehoor trainen. Hearmony is er voor iPhone in de App Store.