HearmonyDe triool uitgelegd
Een triool is een groepje van drie gelijke noten dat even lang duurt als twee noten van dezelfde soort. De bekendste is de achtstetriool: drie achtsten in de tijd van één kwartnoot, in plaats van de gewone twee. In bladmuziek herken je hem aan het cijfer 3 boven of onder het groepje, vaak met een haak of boog.
Wat is een triool?
Een triool verdeelt een tel in drie gelijke delen, waar het gewone notenschrift alleen in tweeën kan delen. Een kwartnoot is normaal twee achtsten of vier zestienden; drie gelijke stukken passen niet in dat systeem. De triool lost dat op: je schrijft drie achtsten, zet er een 3 bij, en speelt ze samen in de tijd van twee.
Dat is meteen wat beginners verwart: er staan drie achtsten, maar elke noot duurt geen achtste. Elke noot van een achtstetriool duurt een derde tel. De Wikipedia-pagina over de triool noemt dat een antimetrische figuur: een indeling die tegen de gewone verdeling van de maat ingaat. Hoe die gewone verdeling werkt, staat in notenwaarden en rusten op een rij.
Hoe tel je een triool?
Je telt een triool door drie gelijke lettergrepen op één tel te zeggen, terwijl je voet de tel gelijkmatig blijft tikken. De eerste lettergreep valt precies op de tel.
- Met woorden: "ap-pel-taart" is drie gelijke lettergrepen (triool), "pe-ren" is twee (gewone achtsten).
- Met cijfers: "1-tri-ool 2-tri-ool", of in het Engels "1-trip-let 2-trip-let".
- Met ritmetaal: in de Kodály-methode zeg je "tri-o-la".
Oefen zo: zet een metronoom op 60 bpm, tik met je voet mee en zeg vier tellen lang "pe-ren", daarna vier tellen "ap-pel-taart". Wissel elke vier tellen. De voet mag niet versnellen of vertragen; alleen de lettergrepen tussen de tellen veranderen.
De meest gemaakte fout is een triool als "lang-kort-kort" of "kort-kort-lang" spelen. Neem jezelf op met je telefoon en luister of de drie noten echt even lang zijn.
Welke soorten triolen zijn er?
Er bestaat een triool voor elke notenwaarde: steeds drie noten in de tijd van twee van dezelfde waarde. In 4/4 komen deze het meest voor.
| Triool | Drie noten in de tijd van | Duur van het hele groepje in 4/4 | Duur per noot |
|---|---|---|---|
| Triool van halve noten | 2 halve noten | 4 tellen | 1⅓ tel |
| Kwarttriool | 2 kwartnoten | 2 tellen | ⅔ tel |
| Achtstetriool | 2 achtsten | 1 tel | ⅓ tel |
| Zestiendetriool | 2 zestienden | ½ tel | ⅙ tel |
De kwarttriool is het lastigst, omdat zijn noten over de tel heen vallen. Een trucje: tel over twee tellen zes achtstetriolen ("ap-pel-taart ap-pel-taart") en speel alleen de eerste, derde en vijfde lettergreep. Dat is een kwarttriool.
Familie van de triool: de duool (twee noten in de tijd van drie, vooral in 6/8), de kwartool (vier in de tijd van drie) en de kwintool en sextool (vijf of zes noten in de tijd van vier). Ze werken allemaal volgens hetzelfde idee: een getal boven het groepje zegt hoeveel noten je gelijk verdeelt.
Een triool in MuseScore
In MuseScore kies je in de invoermodus eerst de duur van het hele groepje (een kwartnoot voor een achtstetriool) en druk je dan op Ctrl+3 (Cmd+3 op een Mac). De invoer springt naar achtsten en je typt de drie noten in. Voor een kwarttriool kies je eerst een halve noot.
Hoe klinkt een triool tegenover gewone achtsten?
Gewone achtsten klinken als een rechte, marcherende beweging: twee stappen per tel. Achtstetriolen klinken rond en rollend: drie stappen per tel, als een galopperend paard of een wals in het klein.
| Per tel | Lettergrepen | Gevoel |
|---|---|---|
| 2 achtsten | pe-ren | Recht, stappend |
| Achtstetriool | ap-pel-taart | Rond, rollend |
| Triool met de middelste noot weg | ap- . -taart | Lang-kort, swingend (shuffle) |
Die laatste regel is belangrijk voor wie jazz, blues of rock-'n-roll speelt. Laat je de middelste noot van elke triool weg, dan houd je een lange en een korte noot over: de shuffle. In swing en jazz worden genoteerde achtsten vaak zo gespeeld, ongelijk, ook als er geen triool in de partituur staat.
Ook een 6/8-maat klinkt als een reeks triolen. Een 2/4-maat met overal achtstetriolen klinkt precies hetzelfde als een 6/8-maat; alleen de notatie verschilt. Meer over 6/8 in maatsoorten uitgelegd.
Waar hoor je triolen?
Triolen hoor je in klassiek, jazz, blues en pop, vaak in de begeleiding.
- Beethoven, Mondscheinsonate, eerste deel. Het hele deel loopt op doorgaande achtstetriolen: drie gebroken akkoordtonen per kwartnoot, met de melodie erboven. Een van de duidelijkste voorbeelden om op te tellen.
- Blues en rock-'n-roll. De shuffle is een triool met de middelste noot weggelaten. Trage blues staat vaak in 12/8, wat op hetzelfde neerkomt: vier tellen van drie.
- Jazz. Swingende achtsten zijn eigenlijk lang-korte triolen, en solisten wisselen rechte achtsten graag af met snelle triolenloopjes.
Een veelgehoorde vergissing: het begin van Beethovens Vijfde symfonie is géén triool. Het "ta-ta-ta-taaa" is een achtste rust en drie gewone achtsten in een 2/4-maat, gevolgd door een lange noot. Drie snelle noten zijn dus niet automatisch een triool; het gaat erom of ze in de tijd van twee passen.
Triolen geven een tel een ronde, rollende onderverdeling. Een syncope doet iets anders: die verlegt het accent naar een plek tussen de tellen. Het verschil lees je in wat is een syncope in muziek.
Ritme op gehoor oefenen in Hearmony
Triolen zitten niet als aparte unit in Hearmony. Wat de app wel traint, is het onderliggende ritmegevoel: in het avontuur Rhythm Ranch hoor je ritmes met kwarten, achtsten en syncopen, kies je het ritmeplaatje dat je hoorde en tik je ritmes na op een pad, met vier tikken voor als aftelling. Dat is de basis die je nodig hebt om een triool strak tegen de tel te plaatsen.
De interface van Hearmony is voorlopig alleen in het Engels. De volledige volgorde van gehoortraining, van hoger of lager tot ritme, staat in de gids muzikaal gehoor trainen.