HearmonyWat is een syncope in muziek?
Een syncope in muziek is een accent op een plek waar je het niet verwacht: op een lichte tel of tussen twee tellen in, terwijl de zware tel daarna stil blijft of doorklinkt. Daardoor voelt een ritme alsof het even voor de tel uit loopt. Syncopen zijn de motor van ragtime, jazz, funk, latin en veel popmuziek.
Het woord komt van het Griekse synkopè, "inkorting". In de geneeskunde betekent syncope flauwvallen; op deze pagina gaat het alleen over het ritme.
Wat is een syncope in muziek?
Een syncope verplaatst het accent van een zware naar een lichte plek in de maat. In een 4/4-maat zijn tel 1 en 3 zwaar, tel 2 en 4 licht, en de "en" tussen twee tellen is nog lichter. Begint een lange noot op zo'n lichte plek en klinkt hij door over de volgende tel, dan hoor je een syncope.
Het gevoel ontstaat doordat je lichaam de tel blijft verwachten. De noot komt een halve tel te vroeg, en op de plek waar je het accent verwachtte, gebeurt niets nieuws. Die kleine spanning tussen tel en ritme maakt muziek dansbaar. De Wikipedia-pagina over de syncope onderscheidt ook de anticiperende syncope (net voor de tel) en de syncope net na de tel.
Hoe noteer je een syncope?
Een syncope noteer je met een noot die op een lichte plek begint en over de tel heen doorklinkt. Dat kan op vier manieren:
- Achtste – kwart – achtste. De kwart begint op de "en" en klinkt door over de volgende tel.
- Overbindingsboog. Een noot op de "en" wordt met een boog verbonden met de noot op de volgende tel, ook over de maatstreep heen.
- Rust op de tel. Een achtste rust op de tel en een noot op de "en" erna; de tel zelf blijft leeg.
- Accentteken. Een > boven een noot op een lichte plek zegt: hier de nadruk.
In de tabel hieronder staat één maat 4/4 in achtsten. X is een nieuwe noot, – is een noot die doorklinkt, · is stilte. Hoe lang elke notenwaarde duurt, lees je in notenwaarden en rusten op een rij.
| Ritme | 1 | en | 2 | en | 3 | en | 4 | en |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Recht: vier kwarten | X | – | X | – | X | – | X | – |
| Achtste – kwart – achtste (twee keer) | X | X | – | X | X | X | – | X |
| Charleston (gepunteerde kwart + achtste) | X | – | – | X | · | · | · | · |
| Tresillo (3 + 3 + 2) | X | – | – | X | – | – | X | – |
| Vooruitgeschoven 1 ("push") | X | – | X | – | X | – | · | X → |
In de laatste regel valt de noot op de "en" van 4 en wordt hij overgebonden naar de 1 van de volgende maat. De nieuwe maat begint dus een halve tel te vroeg. Dat hoor je in pop en rock voortdurend, vooral bij akkoordwissels.
Hoe klinkt een syncope?
Een syncope klinkt als een duw net naast de tel. Klap eerst vier kwarten (recht) en daarna achtste – kwart – achtste: de tweede regel voelt alsof hij vooruit wil, de eerste staat stil.
Drie begrippen lopen vaak door elkaar:
- Offbeat: noten die precies tussen de tellen vallen, op elke "en". Denk aan de gitaar in reggae, die op elke "en" een kort akkoord speelt. Offbeats zijn een vorm van syncope zolang de tel zelf leeg blijft.
- Backbeat: de snaredrum op tel 2 en 4 in pop en rock. Sommige boeken noemen dat al een syncope, omdat het accent op de lichte tellen ligt. De meeste muzikanten noemen het gewoon de backbeat.
- Swing: ongelijke, lang-korte achtsten. Dat is een kwestie van verdeling, niet van accent; het hangt samen met de triool.
In welke muziek hoor je syncopen?
Syncopen hoor je in bijna alle muziek, maar sommige stijlen zijn erop gebouwd.
- Ragtime. In "The Entertainer" en "Maple Leaf Rag" van Scott Joplin speelt de linkerhand een strakke tel (bas, akkoord, bas, akkoord), terwijl de rechterhand vol syncopen zit. Ideaal om te horen hoe de twee lagen tegen elkaar in werken.
- Jazz en charleston. Het charlestonritme (op 1 en op de "en" van 2) is een van de basisfiguren van jazz.
- Latin. De tresillo (3 + 3 + 2 achtsten) en de clave zijn syncopische patronen waar salsa, son en veel Latijns-Amerikaanse pop omheen gebouwd zijn.
- Funk en pop. Basloopjes en gitaarriffs die op de "en" beginnen, en akkoorden die een halve tel vóór de 1 wisselen.
- Klassiek. Ook in klassieke muziek, vaak als een overgebonden noot die een spanning opbouwt voordat hij oplost.
Luister bij "The Entertainer" eerst alleen naar de linkerhand en tik de tel mee. Schakel daarna je aandacht naar de melodie, zonder je voet te laten stoppen. Waar de melodie niet op je voet valt, zit een syncope.
Hoe oefen je syncopen? Een klapoefening in 4 stappen
Syncopen oefen je door de tel in je voet te houden en het ritme met je handen te klappen. Zet een metronoom op 70 bpm en doe elke stap minstens acht maten voor je verdergaat.
- Tel en voet. Tik met je voet op elke tel en tel hardop "1 en 2 en 3 en 4 en". Klap op elke tel mee.
- Alle achtsten, accent op de "en". Klap op elke tel én elke "en", maar klap de "en" harder. Je voet blijft op de tel.
- Alleen de "en". Laat de klap op de tellen weg en klap alleen op de "en". Dit zijn offbeats; je voet vult de tellen.
- Achtste – kwart – achtste. Klap op 1, op de "en" van 1, op de "en" van 2, en houd de klap op 2 in. Herhaal het patroon op 3 en 4. Lukt het, probeer dan de charleston en de tresillo uit de tabel.
Twee fouten zie je bij bijna iedereen: de voet stopt of springt mee met de handen, en de klap op de "en" schuift richting de volgende tel. Zeg de tellen hardop, ook als je ze niet klapt; dan blijft de tel staan. Hoe je het algemene ritmegevoel opbouwt voordat je aan syncopen begint, staat in ritme in muziek.
Syncopen herkennen in Hearmony
In Hearmony heeft het avontuur Rhythm Ranch een eigen unit "Syncopation" ("Off-beat surprises"). Je hoort vier aftel-tikken en dan een maat ritme, en kiest het ritmeplaatje dat je hoorde. De patronen bevatten onder meer achtste – kwart – achtste en de gepunteerde figuur op 1, de "en" van 2 en 4. Daarnaast tik je ritmes na op een pad en tel je tellen per maat. Eerdere units in Rhythm Ranch oefenen tempo, maatsoort, kwarten en achtsten.
De interface van Hearmony is voorlopig alleen in het Engels; de app is er voor iPhone in de App Store. Waar ritme past in de rest van je gehoortraining, lees je in de gids muzikaal gehoor trainen.