HearmonyMaatsoorten uitgelegd
Een maatsoort vertelt hoe de tellen in een stuk gegroepeerd zijn. Het bovenste getal zegt hoeveel tellen er in een maat zitten, het onderste welke notenwaarde één tel is: 4/4 is vier kwarttellen per maat, 3/4 drie. Op gehoor herken je de maatsoort door de zware tel te zoeken en te tellen tot de volgende.
Wat is een maatsoort?
Een maatsoort is de vaste indeling van de tel in groepjes, de maten. Elke maat begint met een zware tel, de "1", en wordt in bladmuziek afgesloten met een maatstreep. Daardoor voelt een wals anders dan een mars, ook als het tempo gelijk is.
De maatsoort staat aan het begin van de notenbalk, na de sleutel en de voortekens, als twee getallen boven elkaar. Een C in plaats van getallen betekent 4/4; een C met een verticale streep erdoor betekent 2/2, ook alla breve genoemd.
Niet elk stuk begint op de 1. "Happy Birthday" begint met een opmaat: "Hap-py" komt vóór de eerste zware tel, die pas op "birth" valt. Een opmaat telt mee met de laatste maat van het stuk, die daardoor vaak korter is.
Wat betekenen de twee getallen?
Het bovenste getal is het aantal tellen per maat, het onderste de notenwaarde van één tel: 2 is een halve noot, 4 een kwartnoot, 8 een achtste. Het is dus geen breuk, al schrijf je het zo. Hoe lang elke notenwaarde duurt, staat in notenwaarden en rusten op een rij.
| Maatsoort | Tellen per maat | Je telt | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| 2/4 | 2 kwarten | 1 – 2 | Veel marsen en polka's |
| 3/4 | 3 kwarten | 1 – 2 – 3 | An der schönen blauen Donau (Strauss), "Happy Birthday", Brahms' Wiegenlied |
| 4/4 (C) | 4 kwarten | 1 – 2 – 3 – 4 | Vader Jacob, Altijd is Kortjakje ziek, de meeste popmuziek |
| 2/2 (alla breve) | 2 halven | 1 – 2 | Snelle marsen, musicalnummers |
| 3/8 | 3 achtsten | 1 – 2 – 3 | Für Elise (Beethoven) |
| 6/8 | 2 groepen van 3 achtsten | 1-2-3 4-5-6, gevoeld in 2 | "Row, Row, Row Your Boat" |
| 12/8 | 4 groepen van 3 achtsten | gevoeld in 4 | Trage blues en ballades |
| 5/4 | 5 kwarten (3+2) | 1-2-3 4-5 | Take Five (Dave Brubeck) |
In Engelstalige boeken heten maatsoorten waarbij elke tel in tweeën deelt (2/4, 3/4, 4/4) simple, en maatsoorten waarbij elke tel uit drie achtsten bestaat (6/8, 9/8, 12/8) compound. De Nederlandse muziektheorie deelt anders in: alleen twee- en drietelsmaten zijn enkelvoudig, en een maat die uit meerdere daarvan bestaat, zoals 4/4 of 6/8, heet samengesteld. De Wikipedia-pagina over maatsoort gaat dieper in op die indeling.
Hoe hoor je of iets in 3/4 of 4/4 staat?
Je hoort de maatsoort door de zware tel te vinden en te tellen hoeveel tellen er tot de volgende zware tel zitten. Drie is een wals, vier is de gewone pop- en marsmaat.
- Vind de tel. Tik met je voet mee, gelijkmatig, zonder op de melodie te letten.
- Vind de 1. Luister naar de bas en de akkoorden. Akkoorden wisselen meestal op de 1, en de laagste bastoon valt er vaak op.
- Tel door. Zeg "1" op die zware tel en tel door. Kom je op de volgende zware tel weer bij "1" uit na 2-3, dan is het 3/4; na 2-3-4 is het 4/4.
- Controleer. Tel een paar maten door. Valt je "1" steeds op een akkoordwissel, dan zit je goed.
Twijfel je tussen 2 en 4, dan is dat geen ramp: die twee klinken hetzelfde, alleen de notatie verschilt. Het grote verschil voor het oor is even (2 of 4) of oneven (3).
Luistertest
Tel bij elk stuk: drie of vier per maat? Antwoorden eronder.
- An der schönen blauen Donau (Strauss)
- Vader Jacob
- "Happy Birthday"
- Ode an die Freude (Beethovens Negende)
- Wiegenlied (Brahms)
- "Jingle Bells", het refrein
- Für Elise (Beethoven), het begin
Antwoorden: drie zijn 1, 3, 5 en 7 (Für Elise staat genoteerd in 3/8). Vier (of twee) zijn 2, 4 en 6.
Wat is het verschil tussen 3/4 en 6/8?
Beide maatsoorten hebben zes achtsten per maat, maar ze zijn anders gegroepeerd. In 3/4 zijn het drie tellen van twee achtsten (1 en 2 en 3 en), in 6/8 twee tellen van drie achtsten (1-2-3 4-5-6). Een 3/4-maat voel je in drie, een 6/8-maat in twee.
| 3/4 | 6/8 | |
|---|---|---|
| Achtsten per maat | 6 | 6 |
| Groepering | 2 + 2 + 2 | 3 + 3 |
| Zware tellen | 1 (en lichter 2 en 3) | 1 en 4 |
| Gevoel | Walsend, in drie | Wiegend, huppelend, in twee |
Het bekendste voorbeeld van beide naast elkaar is "America" uit West Side Story (Bernstein): de melodie wisselt steeds een maat van 6/8 af met een maat van 3/4. Zing "I like to be in A-me-ri-ca" en tik mee: het eerste deel valt in twee groepen van drie, het tweede in drie groepen van twee.
Klap zes gelijke klappen achter elkaar. Leg eerst het accent op 1, 3 en 5 (dat is 3/4), daarna op 1 en 4 (dat is 6/8). Zelfde klappen, ander gevoel.
Wat zijn onregelmatige maatsoorten?
Onregelmatige maatsoorten hebben een maat die niet in gelijke groepjes van twee of drie deelt, zoals 5/4, 7/8 of 9/8 met een ongelijke indeling. Je telt ze als een optelsom van groepjes van twee en drie.
- 5/4: Take Five van Dave Brubeck (als 3 + 2) en "Mars" uit The Planets van Holst.
- 7/4: het couplet van "Money" van Pink Floyd.
- 7/8 als 2 + 2 + 3 of 3 + 2 + 2: veel volksmuziek uit de Balkan.
- 9/8 als 2 + 2 + 2 + 3: Blue Rondo à la Turk van Dave Brubeck.
Sommige stukken wisselen ook van maatsoort tijdens het stuk; dan staat er bij elke wissel een nieuwe maatsoort in de partituur. Hoe maatsoort, tempo en ritme samenhangen, staat in ritme in muziek.
Maatsoorten herkennen in Hearmony
In Hearmony zit maatsoort herkennen in het avontuur Rhythm Ranch. In de unit "Waltz or march?" hoor je een reeks tikken met accenten en kies je of er drie of vier tellen in een maat zitten; later komt twee erbij. De unit "Fast and slow" traint tempo's vergelijken, en verderop tik je ritmes na en herken je syncopen.
De interface van Hearmony is voorlopig alleen in het Engels. Wil je weten waar ritme en maatsoort passen tussen intervallen en akkoorden, lees dan de gids muzikaal gehoor trainen.