HearmonyDe mineur toonladder in drie vormen
De mineur toonladder bestaat in drie vormen. De natuurlijke mineur volgt het patroon heel–half–heel–heel–half–heel–heel; vanaf A zijn dat alleen witte toetsen: A B C D E F G A. Harmonisch mineur verhoogt de zevende toon (A B C D E F Gis A). Melodisch mineur verhoogt omhoog de zesde én de zevende (A B C D E Fis Gis A) en gaat omlaag terug naar natuurlijk.
Hoe bouw je een mineur toonladder?
Een natuurlijke mineurtoonladder bouw je met de formule heel–half–heel–heel–half–heel–heel, in halve tonen 2-1-2-2-1-2-2. De halve tonen liggen tussen trap 2 en 3 en tussen trap 5 en 6. Er zijn drie manieren om er snel een te vinden.
- Met de formule. Begin op de grondtoon en loop de stappen af, met elke letter één keer. Vanaf E: E Fis G A B C D E.
- Vanuit majeur. Neem de majeurtoonladder op dezelfde grondtoon en verlaag de 3e, 6e en 7e toon. C majeur (C D E F G A B C) wordt c mineur: C D Es F G As Bes C.
- Via de relatieve majeur. Speel een majeurtoonladder vanaf zijn zesde toon. C majeur vanaf A geeft a mineur, G majeur vanaf E geeft e mineur.
| Natuurlijk mineur | Tonen | Voortekens |
|---|---|---|
| a mineur | A B C D E F G A | geen |
| e mineur | E Fis G A B C D E | 1 kruis: fis |
| b mineur | B Cis D E Fis G A B | 2 kruisen: fis, cis |
| fis mineur | Fis Gis A B Cis D E Fis | 3 kruisen: fis, cis, gis |
| d mineur | D E F G A Bes C D | 1 mol: bes |
| g mineur | G A Bes C D Es F G | 2 mollen: bes, es |
| c mineur | C D Es F G As Bes C | 3 mollen: bes, es, as |
Mineurtoonsoorten schrijf je vaak met een kleine letter (a mineur, fis mineur), majeur met een hoofdletter. In het Nederlands zeg je ook "a klein" voor a mineur. In Vlaanderen, waar de academie do-re-mi gebruikt, heet a mineur la mineur en c mineur do mineur.
Wat is harmonisch mineur?
Harmonisch mineur is de natuurlijke mineur met een verhoogde zevende toon. In a mineur wordt de G een Gis. Het patroon wordt heel–half–heel–heel–half–anderhalf–half (2-1-2-2-1-3-1).
De reden is harmonisch, vandaar de naam. In natuurlijk a mineur ligt de G een hele toon onder de A en trekt hij nauwelijks naar huis. Met Gis ontstaat een leidtoon, een halve toon onder de grondtoon, en wordt het akkoord op de vijfde trap majeur: E–Gis–B in plaats van E–G–B. Dat dominantakkoord leidt sterk terug naar a mineur. Daarom is in klassieke muziek in mineur het akkoord op de vijfde trap bij een slotwending (cadens) bijna altijd majeur.
Het bijeffect is de sprong van anderhalve toon tussen de zesde en zevende toon (F–Gis, een overmatige secunde). Die sprong geeft harmonisch mineur zijn herkenbare, wat "oosterse" kleur.
| Harmonisch mineur | Tonen |
|---|---|
| a mineur | A B C D E F Gis A |
| e mineur | E Fis G A B C Dis E |
| d mineur | D E F G A Bes Cis D |
| c mineur | C D Es F G As B C |
De verhoogde zevende toon staat nooit in de voortekening. Je ziet hem in de bladmuziek als toevallig voorteken: een kruis in a mineur (gis), een herstellingsteken in c mineur (B in plaats van bes).
Wat is melodisch mineur?
Melodisch mineur verhoogt omhoog zowel de zesde als de zevende toon, en gaat omlaag terug naar de natuurlijke vorm. In a mineur: omhoog A B C D E Fis Gis A, omlaag A G F E D C B A.
Zo houd je de leidtoon (Gis) die naar de grondtoon trekt, maar verdwijnt de lastige sprong F–Gis uit harmonisch mineur. Omhoog verloopt de melodie daardoor vloeiend. De bovenste helft (E Fis Gis A) klinkt zelfs precies als majeur; alleen de kleine terts (C) houdt de ladder mineur.
Omlaag is de leidtoon niet nodig, omdat je van de grondtoon weg beweegt. Daarom keert de klassieke vorm terug naar G en F. In de jazz gebruiken musici de stijgende vorm meestal in beide richtingen; daar heet hij ook wel jazz-mineur.
| Melodisch mineur | Omhoog | Omlaag |
|---|---|---|
| a mineur | A B C D E Fis Gis A | A G F E D C B A |
| e mineur | E Fis G A B Cis Dis E | E D C B A G Fis E |
| d mineur | D E F G A B Cis D | D C Bes A G F E D |
| c mineur | C D Es F G A B C | C Bes As G F Es D C |
De drie vormen naast elkaar
De drie vormen van mineur verschillen alleen in de zesde en zevende toon; de eerste vijf tonen zijn gelijk. Dat zie je het snelst in één tabel per trap, hier in a mineur.
| Trap | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Natuurlijk | A | B | C | D | E | F | G | A |
| Harmonisch | A | B | C | D | E | F | Gis | A |
| Melodisch (omhoog) | A | B | C | D | E | Fis | Gis | A |
Wat is de relatieve mineur?
De relatieve mineur van een majeurtoonsoort ligt drie halve tonen (een kleine terts) lager en heeft dezelfde voortekens. C majeur en a mineur hebben allebei geen voortekens; G majeur en e mineur hebben allebei één kruis.
Zo vind je hem: tel vanaf de majeurgrondtoon drie halve tonen omlaag, of neem de zesde toon van de majeurtoonladder. F majeur geeft d mineur, Bes majeur g mineur, D majeur b mineur. Waar alle paren in één schema staan, lees je in de kwintencirkel.
Let op bij Engelstalige bronnen: daar is "parallel minor" de mineur op dezelfde grondtoon (C majeur en c mineur), terwijl veel Nederlandse lesboeken a mineur juist de "parallelle toonsoort" van C majeur noemen. Hoe majeur en mineur verschillend klinken en hoe je ze op gehoor uit elkaar houdt, staat in het verschil tussen majeur en mineur.
Hoe klinken de drie vormen?
De drie vormen hoor je het duidelijkst aan de laatste drie tonen omhoog naar de grondtoon. Speel ze op de piano direct na elkaar, telkens vanaf een E omhoog naar de A erboven:
- Natuurlijk: E–F–G–A. De laatste stap is een hele toon; het einde klinkt zacht en wat onbeslist, zoals veel volksmuziek.
- Harmonisch: E–F–Gis–A. De sprong F–Gis valt meteen op, en de Gis trekt hoorbaar naar de A.
- Melodisch: E–Fis–Gis–A. Vloeiend en helder; deze vier tonen alleen zou je voor majeur aanzien.
Speel daarna de hele ladder omhoog met je ogen dicht en laat iemand willekeurig een van de drie kiezen. Benoem de vorm en controleer. Drie of vier rondes per dag zijn genoeg om ze uit elkaar te houden. De Wikipedia-pagina over mineur beschrijft dezelfde drie varianten, met hun geschiedenis in Nederlandse lesboeken.
Het mineur-oor trainen in Hearmony
Hearmony heeft geen oefeningen voor de drie mineurtoonladders zelf. Wel traint het avontuur Chord Garden vanaf de eerste les het verschil tussen een majeur- en een mineurakkoord, de basis om mineur überhaupt te herkennen. In Home Key Harbor leer je de trappen van de majeurtoonladder horen in solfège, wat het makkelijker maakt om later ook de verlaagde trappen van mineur te plaatsen.
De interface van Hearmony is voorlopig alleen in het Engels. Hoe mineur in het grotere geheel van gehoortraining past, staat in muzikaal gehoor trainen, en alle andere soorten in toonladders uitgelegd. Hearmony is er voor iPhone in de App Store.