De bassleutel (F-sleutel) leren lezen

In de bassleutel staan op de lijnen, van onder naar boven, de noten G B D F A, en in de tussenruimtes A C E G. De sleutel heet ook F-sleutel, omdat zijn twee puntjes de vierde lijn als F markeren. Ken je de vioolsleutel al, dan lees je de bassleutel het snelst met één truc: dezelfde plek op de balk heeft in de bassleutel een naam die twee letters verder ligt.

Wat is de bassleutel?

De bassleutel is de sleutel voor lage noten: hij legt de F onder de centrale C vast op de vierde lijn van de notenbalk. Hij ziet eruit als een gekrulde haak met twee puntjes erachter, één boven en één onder de vierde lijn. In Vlaanderen heet hij ook fa-sleutel.

Waar de vioolsleutel de noten rond en boven de centrale C bestrijkt, bestrijkt de bassleutel de noten eronder. De centrale C staat in de bassleutel op het eerste hulplijntje boven de balk. Een overzicht van alle sleutels, ook de C-sleutel, staat in sleutels in muziek.

Welke noten staan op de lijnen en tussenruimtes?

De lijnen van de bassleutel zijn G B D F A en de tussenruimtes A C E G, steeds van onder naar boven. Hier staan ze samen met de hulplijnen die je het vaakst tegenkomt.

Plek op de balk	Noot in de bassleutel	Do-re-mi
2e hulplijn boven	E	mi
1e hulplijn boven	C (centrale C)	do
net boven de balk	B	si
5e lijn	A	la
4e tussenruimte	G	sol
4e lijn (tussen de puntjes)	F	fa
3e tussenruimte	E	mi
3e lijn	D	re
2e tussenruimte	C	do
2e lijn	B	si
1e tussenruimte	A	la
1e lijn	G	sol
net onder de balk	F	fa
1e hulplijn onder	E	mi
2e hulplijn onder	C	do

De C in de tweede tussenruimte ligt een octaaf onder de centrale C; op de piano is dat de eerste C links van de centrale C.

Hoe zet je vioolsleutel om naar bassleutel?

Een noot in de bassleutel heet twee letters verder dan dezelfde plek in de vioolsleutel. De onderste lijn is in de vioolsleutel een E en in de bassleutel een G: E, F, G, twee letters verder. Dat geldt voor elke plek op de balk.

Plek	Vioolsleutel	+ 2 letters = bassleutel
1e lijn	E	G
1e tussenruimte	F	A
2e lijn	G	B
2e tussenruimte	A	C
3e lijn	B	D

Je kunt het ook omdraaien: dezelfde letter staat in de bassleutel twee plekken (één lijn) lager dan in de vioolsleutel. De G staat in de vioolsleutel op de tweede lijn, in de bassleutel op de eerste. Let op het octaaf: de G op de eerste lijn van de bassleutel klinkt twee octaven lager dan de G op de tweede lijn van de vioolsleutel.

Gebruik de omzettruc als hulpje voor de eerste weken. Wie elke noot blijft omrekenen, leest traag; daarom zijn de ankernoten hieronder het echte doel.

Welk ezelsbruggetje helpt bij de bassleutel?

Een korte zin per reeks helpt de eerste weken, en drie ankernoten maken je daarna snel. Voor de lijnen G B D F A en de tussenruimtes A C E G werken bijvoorbeeld deze zinnen:

• Lijnen G–B–D–F–A: Grote Beren Drinken Flessen Appelsap.
• Tussenruimtes A–C–E–G: Alle Cowboys Eten Graag, of het Engelse All Cows Eat Grass.

Leer daarnaast drie ankernoten die je zonder nadenken herkent: de F op de vierde lijn tussen de puntjes, de centrale C op het hulplijntje boven de balk en de G op de onderste lijn. Elke andere noot ligt hooguit twee stappen van een anker af.

Welke instrumenten lezen bassleutel?

De bassleutel wordt gelezen door alle instrumenten en stemmen die vooral onder de centrale C klinken.

• Toetsen: piano, orgel en keyboard voor de linkerhand.
• Strijkers: cello en contrabas. De contrabas klinkt een octaaf lager dan genoteerd.
• Blazers: fagot, trombone, euphonium en tuba. In fanfares en harmonieorkesten krijgen koperblazers soms ook een transponerende partij in de vioolsleutel; vraag je dirigent welke versie je speelt.
• Gitaar: basgitaar, die net als de contrabas een octaaf lager klinkt dan genoteerd.
• Stemmen: bas en bariton in het koor.
• Slagwerk: pauken.

Oefenblad: 20 noten in de bassleutel

Benoem deze twintig plekken in de bassleutel. Doe het eerst rustig met de ankernoten, daarna op tijd. Achttien of meer goed binnen een minuut betekent dat je de balk kent.

1. 4e lijn
2. 1e lijn
3. 2e tussenruimte
4. 1e hulplijn boven
5. 5e lijn
6. 3e lijn
7. 1e tussenruimte
8. 3e tussenruimte
9. 2e lijn
10. 4e tussenruimte
11. net onder de balk
12. net boven de balk
13. 1e hulplijn onder
14. 3e lijn
15. 2e tussenruimte
16. 5e lijn
17. 4e lijn
18. 2e hulplijn onder
19. 1e tussenruimte
20. 2e hulplijn boven

Antwoorden: 1 F, 2 G, 3 C, 4 C (centrale C), 5 A, 6 D, 7 A, 8 E, 9 B, 10 G, 11 F, 12 B, 13 E, 14 D, 15 C, 16 A, 17 F, 18 C, 19 A, 20 E.

Speel je piano, speel dan elke noot meteen met je linkerhand. Zo leer je niet alleen de naam maar ook de plek op het klavier. Nog niet zeker van de vioolsleutel? Begin dan bij noten leren lezen als beginner, met een plan van 21 dagen.

Lage noten horen met Hearmony

Het zijpad Note Reading in Hearmony oefent noten lezen alleen in de vioolsleutel, dus voor de bassleutel heb je dit oefenblad of je lesboek nodig. Wat Hearmony wel traint, is het gehoor achter de noten: in het gratis zijpad Note Reading vind je noten op een pianoklavier, en in Note Memory Mountain leer je noten op het gehoor benoemen, eerst de witte toetsen en daarna ook de zwarte. Hoe je je gehoor stap voor stap opbouwt, staat in muzikaal gehoor trainen.

De interface van Hearmony is voorlopig alleen in het Engels. Hearmony is er voor iPhone in de App Store.

Verder lezen

• Welke sleutels zijn er in muziek?
• Noten leren lezen als beginner
• Muzikaal gehoor trainen: gehoortraining in 4 weken
• De notenbalk uitgelegd