HearmonyWat is solfège en hoe oefen je het?
Solfège is muziek lezen, zingen en horen met de lettergrepen do re mi fa sol la si (of ti). Je koppelt elke lettergreep aan een plaats in de toonladder, zodat je na een tijd hoort welke toon er klinkt en hem van blad kunt zingen. Het werkt het best met korte, dagelijkse oefeningen, te beginnen met do, mi en sol.
Wat betekent solfège?
Solfège heeft twee betekenissen: een vak en een methode. Het woord komt van de lettergrepen sol en fa (Italiaans solfeggio).
- Het vak. In Vlaanderen heette het theorievak op de academie lang "notenleer" of "solfège"; veel academies noemen het nu Algemene Muzikale Vorming (AMV). Op conservatoria is solfège (ook gehoorvorming genoemd) het vak waarin je van blad zingt, ritmes leest en melodieën en akkoorden opschrijft die je hoort (dictee).
- De methode. Zingen op do-re-mi in plaats van op letters of op "la la la". Daar gaat deze pagina over, want het is de methode die je gehoor traint.
De lettergrepen zelf, hun omzetting naar C D E en het verschil tussen si en ti staan in do re mi: de notennamen uitgelegd.
Vaste of beweeglijke do?
Bij vaste do is do altijd de noot C; bij beweeglijke do is do de grondtoon van de toonsoort. Voor gehoortraining is beweeglijke do het nuttigst, omdat de lettergreep dan zegt welke functie een toon heeft.
| Vaste do | Beweeglijke do | |
|---|---|---|
| Do is | Altijd C | De grondtoon van het stuk |
| "Vader Jacob" in G majeur begint op | sol – la – si – sol | do – re – mi – do |
| Sterk in | Notennamen en lezen (Vlaanderen, Frankrijk) | Horen en zingen in elke toonsoort |
| Zevende toon | si | meestal ti |
Met beweeglijke do klinkt do–mi–sol altijd als het "thuisakkoord", in welke toonsoort je ook zingt. Ti klinkt altijd alsof hij naar do wil, fa alsof hij naar mi wil zakken. Dat gevoel per toon is precies wat je wilt leren horen.
Voor mineur bestaan twee gewoontes. Bij "la-mineur" begint een mineurmelodie op la (la si do re mi), zoals de relatieve mineur. Bij "do-mineur" blijft de grondtoon do en zing je de verlaagde tonen als me, le en te. De Kodály-methode gebruikt la-mineur; andere methodes houden do als grondtoon. Kies er één en hou die aan.
Welke solfège-oefeningen zijn er?
Alle solfège-oefeningen komen neer op één ding: een toon horen, hem een naam geven en hem kunnen zingen. Van makkelijk naar moeilijk:
- De toonladder zingen. Do re mi fa sol la ti do, omhoog en omlaag, met een piano als controle.
- Het thuisakkoord. Do–mi–sol–do omhoog en omlaag; daarna door elkaar: do–sol–mi, mi–do–sol.
- Trappen benoemen. Iemand speelt het akkoord do–mi–sol en daarna één toon. Jij zegt welke trap het is. Dit is de kern van gehoortraining met solfège.
- Bekende melodieën in solfège. Zing een kinderliedje op lettergrepen, zie het voorbeeld hieronder.
- Van blad zingen. Lees een korte melodie, zing hem op lettergrepen en controleer op de piano.
- Melodisch dictee. Luister naar een korte melodie en schrijf de lettergrepen op.
Een goed eerste lied is Vader Jacob, omdat het bijna alleen trapjes bevat: do re mi do / do re mi do / mi fa sol / mi fa sol / sol la sol fa mi do / sol la sol fa mi do / do sol do / do sol do. De sol in "bim bam bom" ligt onder do (de lage sol).
De handtekens van Curwen en Kodály
Bij veel koren en in de Kodály-methode hoort bij elke lettergreep een handgebaar. De gebaren zijn bedacht door John Curwen; Zoltán Kodály maakte ze bekend in het muziekonderwijs. Hoe hoger de toon, hoe hoger je de hand houdt.
| Lettergreep | Handteken | Gevoel |
|---|---|---|
| do | Gesloten vuist | Rust, thuis |
| re | Vlakke hand, schuin omhoog | Stap omhoog, wil verder |
| mi | Vlakke hand, horizontaal | Licht, rustig |
| fa | Vuist met de duim omlaag | Wil naar mi zakken |
| sol | Vlakke hand, verticaal, handpalm naar je toe | Stevig, open |
| la | Ontspannen hand, vingers hangen omlaag | Zacht, wat weemoedig |
| ti | Vuist met de wijsvinger schuin omhoog | Spanning, wil naar do |
Waarom helpt solfège je gehoor?
Solfège traint relatief gehoor: je hoort een toon niet als losse frequentie, maar als plaats ten opzichte van de grondtoon. Omdat elke lettergreep steeds bij dezelfde plaats hoort, raakt de klank van "mi" of "ti" in je geheugen verbonden met de naam.
Dat helpt bij alles wat je daarna doet. Een melodie naspelen op gehoor wordt een reeks trappen die je al kent. Een interval herken je aan de twee lettergrepen (do–sol is een kwint, mi–sol een kleine terts). Hoe elke trap klinkt en welke functie hij heeft, van tonica tot leidtoon, staat in de trappen van een toonladder.
Solfège oefenen: 7 dagen, 10 minuten per dag
Begin met de drie tonen van het thuisakkoord en voeg dan elke dag één toon toe. Speel bij elke oefening eerst het akkoord C–E–G (of een andere grondtoon) zodat je oor weet waar do is.
| Dag | Zingen (5 min) | Horen (5 min) |
|---|---|---|
| 1 | do–mi–sol–do omhoog en omlaag | Akkoord, dan do, mi of sol: welke? |
| 2 | do–re–mi en terug | Re erbij: kies uit do, re, mi, sol |
| 3 | do–re–mi–fa–sol | Fa erbij; let op hoe fa naar mi trekt |
| 4 | Vader Jacob op lettergrepen | La erbij |
| 5 | Hele toonladder, ook omlaag | Ti erbij; ti wil naar do |
| 6 | Sprongen: do–sol, mi–do, sol–ti–do | Alle zeven trappen door elkaar |
| 7 | Een kort lied van blad op lettergrepen | Dictee: drie tonen horen en opschrijven |
Veelgemaakte fouten: zingen zonder eerst do te horen (dan zweef je weg), alleen de toonladder op en neer zingen (dan herken je tonen alleen in volgorde) en te snel gaan. Lukt een dag niet, herhaal hem dan voordat je een toon toevoegt.
Neurie bij het horen-deel eerst zachtjes van do naar de onbekende toon: do–re–mi... Waar je neuriën samenvalt met de toon, heb je je antwoord. Na een week of twee kun je die tussenstap steeds vaker overslaan.
Is er een app voor solfège?
Ja, voor het horen-deel. Een app kan je eindeloos trappen laten benoemen en melodieën laten naspelen, en controleert meteen. Voor het zingen heb je je eigen stem nodig, en een piano of een tweede paar oren om te controleren.
Hearmony traint het horen-deel van solfège. In het avontuur Home Key Harbor hoor je eerst een akkoordreeks in de toonsoort en dan één toon, en kies je de trap: eerst Do, Mi en Sol, daarna komen Re, Fa (de toon die wil zakken), La en Ti (de leidtoon die naar huis trekt) erbij. In Melody Meadow speel je korte melodieën op Do, Re, Mi, Fa en Sol na op een klavier op het scherm. Zingen zit niet in de app: Hearmony gebruikt geen microfoon.
Notennamen kun je in de instellingen als letters of als Do Re Mi laten tonen. De interface is voorlopig alleen in het Engels. Hearmony is er voor iPhone in de App Store; de plaats van solfège in de hele leervolgorde staat in de gids muzikaal gehoor trainen.