HearmonyDo re mi: de notennamen uitgelegd
Do re mi fa sol la si do zijn dezelfde noten als C D E F G A B C: do is C, re is D, mi is E, fa is F, sol is G, la is A en si is B. In Vlaanderen en Frankrijk zijn de do-re-mi-namen de gewone notennamen; in Nederland gebruik je meestal de letters. Hieronder staat de volledige omzettabel, ook voor de zwarte toetsen en voor Duitse bladmuziek met H en B.
Welke letters horen bij do re mi?
Elke do-re-mi-naam hoort bij één witte toets van de piano. De toonladder van C majeur, alleen witte toetsen vanaf C, is precies do re mi fa sol la si do.
| Do-re-mi | Letter (Nederland) | Engels | Duits |
|---|---|---|---|
| do | C | C | C |
| re | D | D | D |
| mi | E | E | E |
| fa | F | F | F |
| sol | G | G | G |
| la | A | A | A |
| si (of ti) | B | B | H |
| do | C | C | C |
De letters beginnen dus niet bij A maar bij C, omdat do bij C hoort. Wie de reeks wil onthouden: do en fa liggen elk direct links van een groepje zwarte toetsen, do links van het groepje van twee en fa links van het groepje van drie. Hoe je elke toets op het klavier terugvindt, staat in pianotoetsen en hun noten.
Si of ti?
Si en ti zijn dezelfde noot, de zevende van de toonladder (B in C majeur). Vlaanderen, Frankrijk, Italië en Spanje zeggen si; in Engelstalige landen zeg je ti.
De verandering komt uit Engeland. In de negentiende eeuw maakte de Engelse muziekpedagoge Sarah Glover er ti van, zodat elke lettergreep met een andere letter begint: sol en si begonnen allebei met een s. John Curwen nam haar systeem over in zijn zangmethode tonic sol-fa, waarin sol werd ingekort tot so(h). Daarom zingt Maria in het lied "Do-Re-Mi" uit de musical The Sound of Music (Rodgers en Hammerstein, 1959) "Tea, a drink with jam and bread" voor de zevende toon.
Voor jou maakt het weinig uit. Kies er één en blijf erbij. In lessen met beweeglijke do (zie hieronder) is ti handig, omdat si daar de verhoogde sol is: zo krijgt elke verhoogde en verlaagde toon een eigen lettergreep.
Waarom gebruikt Vlaanderen do-re-mi en Nederland C D E?
Het verschil is een gewoonte van het muziekonderwijs. Op de Vlaamse academie leer je noten lezen met vaste do: do is altijd C, re is altijd D, ongeacht in welke toonsoort het stuk staat. In Nederland leren de meeste muziekscholen de letters, zoals in Duitsland en Engeland.
Daarnaast bestaat de beweeglijke do, die je in beide landen tegenkomt bij zang, koren en gehoortraining. Daar is do de grondtoon van de toonsoort waarin je zingt: in G majeur is G do, A re en B mi. Do-re-mi beschrijft dan geen vaste toets, maar de plaats van een noot in de toonladder.
| Vaste do | Beweeglijke do | |
|---|---|---|
| Wat is do? | Altijd de noot C | De grondtoon van de toonsoort |
| G majeur begint op | sol | do |
| Waar gebruikt | Vlaanderen, Frankrijk, Italië, Spanje (notennamen) | Koren, zangmethodes, gehoortraining |
| Vergelijkbaar met | De letters C D E | Trappen I tot VII |
De methode met beweeglijke do heet solfège. Hoe je daarmee je gehoor traint en van blad leert zingen, lees je in solfège: zo train je je gehoor met do-re-mi.
Wat is het verschil tussen B, bes en H?
In het Nederlands is B de witte toets si en bes de zwarte toets een halve toon lager (si mol, in het Engels B♭). In het Duits heet de witte toets H en betekent B juist bes.
| Toets | Nederlands | Vlaamse academie | Engels | Duits |
|---|---|---|---|---|
| Witte toets links van C | B | si | B | H |
| Zwarte toets tussen A en B | bes | si mol | B♭ (B flat) | B |
Dit is de bekendste valkuil in bladmuziek en akkoordenboekjes. Speel je uit een Duitse uitgave of met een Duits koor, dan is "B-Dur" Bes majeur en "h-Moll" b mineur. Bach gebruikte het in zijn naam: B-A-C-H is in Duitse notatie bes, a, c, b.
Hoe heten de zwarte toetsen in do-re-mi?
Een zwarte toets heet naar een witte buur, met kruis (een halve toon hoger) of mol (een halve toon lager). In Vlaanderen zeg je bijvoorbeeld "fa kruis" of "si mol"; in Nederland plak je -is of -es aan de letter: fis en bes.
| Zwarte toets | Nederland (kruis / mol) | Vlaanderen (kruis / mol) | Engels |
|---|---|---|---|
| tussen C en D | cis / des | do kruis / re mol | C♯ / D♭ |
| tussen D en E | dis / es | re kruis / mi mol | D♯ / E♭ |
| tussen F en G | fis / ges | fa kruis / sol mol | F♯ / G♭ |
| tussen G en A | gis / as | sol kruis / la mol | G♯ / A♭ |
| tussen A en B | aïs / bes | la kruis / si mol | A♯ / B♭ |
Let op de korte vormen: es en as, niet "ees" of "aes". Welke van de twee namen je gebruikt, hangt af van de toonsoort. In F majeur schrijf je bes (si mol), niet aïs, omdat elke letter in de toonladder één keer voorkomt: F G A Bes C D E F.
Waar komt do re mi vandaan?
De lettergrepen komen uit een Latijnse hymne voor Johannes de Doper, Ut queant laxis. De monnik Guido van Arezzo gebruikte die in de elfde eeuw om zangers te leren noten te treffen: elke regel van de hymne begint een trap hoger, op ut, re, mi, fa, sol en la. Meer daarover op de Wikipedia-pagina over Guido van Arezzo.
Later kwam si erbij, gevormd uit de beginletters van de laatste regel, Sancte Iohannes. Ut werd in de zeventiende eeuw in Italië vervangen door do, dat makkelijker te zingen is. In het Frans hoor je ut nog in titels, zoals een symfonie "en ut mineur".
Zelftest: zet om
Zet deze reeksen om naar letters (of andersom). De antwoorden staan eronder.
- sol – mi – do
- fa kruis
- si mol
- C – E – G – B
- "H" in een Duitse partituur
- "B" in een Duitse partituur
- re mol – fa – la mol
- Es – G – Bes
Antwoorden: 1. G – E – C. 2. fis. 3. bes. 4. do – mi – sol – si. 5. B (si). 6. bes (si mol). 7. Des – F – As. 8. mi mol – sol – si mol.
Oefen de omzetting op de piano: speel een witte toets, zeg eerst de letter en dan de do-re-mi-naam. Tien toetsen per dag, een week lang, en je hoeft er niet meer bij na te denken.
Do re mi in Hearmony
In de instellingen van Hearmony kies je zelf hoe noten heten: als letters (C D E) of als solfège (Do Re Mi). In de solfègestand werkt de app met vaste do, zoals op de Vlaamse academie: C is Do en B is Si, en zwarte toetsen krijgen een kruisnaam zoals Do♯. Het gratis zijpad Note Reading gebruikt die namen bij noten op de balk en toetsen op het klavier.
Het avontuur Home Key Harbor gebruikt do-re-mi als trappen van de toonsoort, dus met beweeglijke do: eerst Do, Mi en Sol, daarna Re, Fa, La en Ti. De interface van Hearmony is voorlopig alleen in het Engels. De volledige leervolgorde van gehoortraining staat in de gids muzikaal gehoor trainen.