HearmonyBen ik muzikaal?
Muzikaliteit is het vermogen om muziek waar te nemen, te begrijpen en te maken. Vrijwel iedereen heeft er een basis van: je herkent een melodie, voelt waar de tel valt en hoort of een liedje vrolijk of somber klinkt. Hoe muzikaal je bent, verschilt per onderdeel, en elk onderdeel kun je apart testen en oefenen.
Wat is muzikaliteit?
Muzikaliteit is volgens muziekcognitie-onderzoeker Henkjan Honing (Universiteit van Amsterdam) een aangeboren en breed gedeeld vermogen voor muziek: een geheel van eigenschappen dat zich vanzelf ontwikkelt, gebaseerd op en begrensd door ons denkvermogen en onze biologie (Honing, 2018). Muziek zelf is in zijn woorden een cultureel bouwwerk bovenop die muzikaliteit.
Zijn boek Iedereen is muzikaal. Wat we weten over het luisteren naar muziek (Nieuw Amsterdam, 2009) gaat over die luisterkant: muziek begrijpen, niet per se muziek maken. Je hoeft geen instrument te spelen om muzikaal te zijn in die zin.
In de praktijk bestaat muzikaliteit uit een paar vaardigheden die los van elkaar sterk of zwak kunnen zijn:
| Onderdeel | Wat het is | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Toonhoogte | Horen welke toon hoger of lager is, en hoeveel | Merken dat iemand een valse noot zingt |
| Ritme en maat | De tel voelen en patronen onthouden | Meeklappen, een wals (3 tellen) van een mars (2 of 4 tellen) onderscheiden |
| Melodiegeheugen | Melodieën onthouden en herkennen | Een liedje na drie noten herkennen |
| Klankkleur | Instrumenten en stemmen uit elkaar houden | Een piano van een gitaar onderscheiden op dezelfde toon |
| Harmonie | Akkoorden en hun kleur horen | Majeur en mineur uit elkaar houden |
Is muzikaliteit aangeboren?
Een deel van de muzikaliteit is aangeboren, en hoe sterk de onderdelen zijn verschilt deels door erfelijke aanleg. Het gevoel voor de tel is al bij pasgeboren baby's te meten: in een studie van Winkler, Honing en collega's reageerde het brein van pasgeborenen op een ontbrekende eerste tel in een ritme, alsof ze die tel verwachtten (Winkler e.a., 2009).
Verschillen tussen mensen zijn deels erfelijk. In een Zweeds onderzoek onder 10.500 tweelingen bleken zowel muzikale vaardigheden (toonhoogte, melodie en ritme onderscheiden) als de hoeveelheid oefenen deels erfelijk. Eeneiige tweelingen die verschillend veel hadden geoefend, scoorden even goed op die luistertests (Mosing e.a., 2014).
Dat klinkt somber, maar het onderzoek mat basale luistertests, niet of iemand een instrument kan bespelen of een liedje kan naspelen. En gerichte training van één vaardigheid werkt wel: in een andere studie hoorden niet-muzikanten na 4 tot 8 uur oefenen even kleine toonhoogteverschillen als klassiek geschoolde musici (Micheyl e.a., 2006, Hearing Research).
Hoe test je hoe muzikaal je bent?
Test elk onderdeel apart, want "muzikaal" of "niet muzikaal" zegt te weinig. Deze vijf proeven duren samen een kwartier. Voor de meeste heb je een piano-app en iemand die speelt nodig.
- Toonhoogte. Laat tien paren tonen spelen, steeds dichter bij elkaar, tot een halve toon (E–F). Zeg telkens of de tweede hoger of lager is.
- Ritme. Zet een popnummer op en klap dertig seconden op de tel. Luister daarna naar An der schönen blauen Donau en tel: hoor je drie tellen per maat?
- Melodiegeheugen. Laat iemand het begin van Altijd is Kortjakje ziek spelen, maar vanaf een andere toon dan C, bijvoorbeeld F F C C D D C. Herken je het liedje?
- Klankkleur. Laat dezelfde toon klinken op piano, gitaar en orgel (in de app of op YouTube) en benoem met je ogen dicht welk instrument het is.
- Harmonie. Laat C–E–G en C–Es–G door elkaar spelen. Hoor je welk akkoord helder (majeur) en welk donker (mineur) klinkt?
Noteer per proef: makkelijk, lukt met moeite of lukt niet. Wat met moeite lukt, is je beste oefenpunt. Onderzoekers gebruiken uitgebreidere tests, zoals de Goldsmiths Musical Sophistication Index (Gold-MSI), een vragenlijst met luistertests van Goldsmiths, University of London.
Lukt proef 3 niet, probeer het dan met een liedje dat je vaak hoort. Melodiegeheugen hangt sterk af van hoe goed je het liedje kent.
Kun je muzikaler worden?
Ja: de losse vaardigheden van muzikaliteit worden beter met gerichte oefening, ook als je volwassen bent. Je wordt niet ineens "muzikaal", maar je hoort steeds preciezer wat er in muziek gebeurt.
- Toonhoogte: oefen hoger en lager, daarna intervallen met herkenningsliedjes.
- Ritme: klap mee, tel hardop en klap korte ritmes na; meer in ritme in muziek.
- Melodiegeheugen: speel bekende liedjes na op een keyboard; hoe dat werkt, staat in op gehoor spelen leren.
- Harmonie: begin met majeur tegen mineur en breid uit naar andere akkoorden.
Een vaste volgorde met een plan van vier weken vind je in muzikaal gehoor trainen.
Wat als je geen muzikaal gehoor hebt?
Heb je het gevoel dat je geen muzikaal gehoor hebt, dan klopt dat meestal niet. Echt toondoof zijn (amusie) treft naar schatting 1,5% van de mensen, terwijl in hetzelfde onderzoek ongeveer een op de vijf mensen zonder amusie van zichzelf zei geen gevoel voor muziek te hebben. Vaak gaat het om weinig ervaring, of om vals zingen, wat iets anders is dan slecht horen.
Wil je weten of je echt toondoof bent, doe dan de korte zelftest in ben ik toondoof? Lukt toonhoogte moeilijk maar ritme goed, begin dan bij ritme: dat is net zo goed muzikaliteit.
Je muzikaliteit ontdekken met Hearmony
Hearmony is een iPhone-app voor gehoortraining die begint met een korte toonhoogtetest en een speelse quiz die je een "oortype" geeft: Melody Chaser, Chord Painter, Fine Tuner of Fresh Ears. Dat is een startpunt, geen wetenschappelijke meting. Daarna volg je een pad van twaalf avonturen dat elk onderdeel van muzikaliteit afgaat.
First Notes oefent hoger en lager, de vorm van melodieën en klankkleur (piano of gitaar), Melody Meadow melodieën onthouden en naspelen, Rhythm Ranch tempo en maat, en Chord Garden majeur, mineur en andere akkoorden. De interface is voorlopig alleen in het Engels. Je vindt Hearmony in de App Store.