HearmonyTempo en bpm in muziek
Tempo is de snelheid van de tel in een muziekstuk. Je drukt het uit in bpm, beats per minute: het aantal tellen per minuut. Bij 60 bpm valt er elke seconde een tel, bij 120 bpm twee per seconde. In bladmuziek staat het tempo vaak ook als Italiaans woord, zoals andante of allegro.
Wat is tempo in muziek?
Tempo is hoe snel de tel gaat, los van wat er op die tel gebeurt. Een liedje kan sneller of langzamer gespeeld worden zonder dat de melodie of het ritme verandert. Het woord komt uit het Italiaans en betekent "tijd".
Tempo is iets anders dan ritme. Een snel nummer kan heel eenvoudige, lange noten hebben, en een traag nummer kan vol korte noten zitten. Het verschil tussen tel, maat, tempo en ritme staat in één tabel in ritme in muziek.
Wat betekent bpm?
Bpm staat voor beats per minute, in het Nederlands tellen of slagen per minuut. Hoe lang één tel duurt, reken je uit met 60 gedeeld door het bpm-getal.
| Bpm | Duur van één tel | Gevoel |
|---|---|---|
| 60 | 1 seconde | Rustig, als een trage klok |
| 80 | 0,75 seconde | Kalm wandeltempo |
| 100 | 0,6 seconde | Gewoon doorlopen |
| 120 | 0,5 seconde | Vlot, marstempo |
| 140 | ongeveer 0,43 seconde | Snel |
| 180 | ongeveer 0,33 seconde | Zeer snel |
Welke noot de tel krijgt, hangt af van de maatsoort. In 4/4 is dat meestal de kwartnoot; in 6/8 tel je bij een vlot tempo vaak in twee gepunteerde kwarten in plaats van zes achtsten. Daarom kan hetzelfde nummer op de ene site 70 bpm heten en op de andere 140: de een telt de halve tel, de ander de hele. Hoe maatsoorten werken staat in maatsoorten uitgelegd.
In elektronische dansmuziek is bpm het getal waar de dj mee werkt. Volgens de Nederlandse Wikipedia ligt house meestal tussen 110 en 140 bpm en hiphop tussen 85 en 120.
Welke tempoaanduidingen zijn er?
Tempoaanduidingen zijn Italiaanse woorden die zowel de snelheid als het karakter aangeven, van largo (breed en langzaam) tot presto (zeer snel). De bpm-getallen hieronder komen van de Nederlandse Wikipedia-pagina over tempo in de muziek; ze zijn een grove indicatie, andere bronnen geven iets andere grenzen.
| Aanduiding | Betekenis | Ongeveer bpm | Bekend stuk met deze aanduiding |
|---|---|---|---|
| Grave | Zwaar, plechtig | onder 40 | Inleiding van Beethovens Pathétique-sonate |
| Largo | Breed, statig | 40–60 | Tweede deel van Dvořáks Symfonie uit de Nieuwe Wereld |
| Adagio | Langzaam, rustig | 66–76 | Eerste deel van Beethovens Mondscheinsonate (Adagio sostenuto) |
| Andante | Gaand, in wandeltempo | 69–84 | Tweede deel van Haydns Paukenslag-symfonie (nr. 94) |
| Allegretto | Wat lichter dan allegro | 98–120 | Tweede deel van Beethovens Zevende symfonie |
| Moderato | Gematigd | 108–120 | – |
| Allegro | Vlug, levendig | 120–138 | Eerste deel van Mozarts Eine kleine Nachtmusik |
| Vivace | Snel, levendig | 144–160 | – |
| Presto | Zeer snel | 168–192 | Laatste deel van Beethovens Mondscheinsonate (Presto agitato) |
| Prestissimo | Uiterst snel | 200–208 | – |
Naast vaste tempi zijn er woorden voor tempowisselingen. De belangrijkste:
- Accelerando (accel.): geleidelijk sneller.
- Ritardando (rit.) of rallentando (rall.): geleidelijk langzamer, vaak aan het eind van een stuk.
- A tempo: terug naar het oorspronkelijke tempo.
- Rubato: vrij met het tempo omgaan, iets rekken en weer inhalen, zoals veel pianisten in Chopin doen.
Andante wordt vaak als "langzaam" vertaald, maar het betekent "gaand". Denk aan een rustige wandeling, niet aan stilstaan.
Hoe bepaal je het tempo van een nummer?
Het tempo van een nummer meet je door de tellen in een vaste tijd te tellen en om te rekenen naar een minuut. Met een stopwatch op je telefoon duurt dat minder dan een minuut.
- Zet het nummer op en tik een paar maten met je voet mee tot je de tel zeker voelt.
- Start de stopwatch op een tel en tel vanaf daar de tellen gedurende 15 seconden.
- Vermenigvuldig het aantal met 4. Twintig tellen in 15 seconden is 80 bpm.
- Twijfel je, tel dan 30 seconden en vermenigvuldig met 2. Hoe langer je telt, hoe kleiner de fout.
- Controleer met een metronoom op het berekende tempo: loopt die gelijk met het nummer, dan zit je goed.
Veel metronoom-apps hebben ook een tap-knop: je tikt een paar keer op de tel en de app rekent het tempo uit. Let bij beide methodes op de valkuil van de halve of dubbele tel. Kom je op 160 bpm uit voor een nummer dat rustig aanvoelt, dan tel je waarschijnlijk achtsten en is het eigenlijk 80.
Wat doet een metronoom?
Een metronoom tikt een vast tempo dat je zelf instelt, zodat je kunt controleren of je gelijkmatig speelt. De mechanische metronoom met slinger is rond 1812 in Amsterdam ontwikkeld door Dietrich Nikolaus Winkel; Johann Nepomuk Maelzel werd er beroemd mee, zo staat op de Wikipedia-pagina over de metronoom. Daarom zie je in bladmuziek soms "M.M. = 100": Maelzels metronoom op 100.
Zo gebruik je een metronoom bij het oefenen:
- Langzaam opbouwen. Begin op een tempo waarop een moeilijk stukje drie keer foutloos lukt en verhoog met 4 bpm tegelijk.
- Tel 2 en 4. Zet de metronoom op de helft van het tempo en laat de tik op tel 2 en 4 vallen. Zo draag je zelf de tel, zoals in pop en jazz.
- Alleen controleren. Speel een stuk zonder metronoom en zet hem daarna aan op het tempo waar je begon. Zit je aan het eind nog gelijk?
Tempo horen oefenen in Hearmony
In Hearmony begint het avontuur Rhythm Ranch met de unit "Fast and slow". Je hoort steeds twee reeksen tikken en kiest of de tweede sneller of langzamer gaat. De uitleg vooraf laat een traag en een snel tempo in bpm naast elkaar horen, en hoe verder je komt, hoe kleiner de verschillen. Daarna volgen maatsoort ("Waltz or march?"), ritmes naklappen en syncopen.
Elke les heeft tien korte vragen. De interface van Hearmony is voorlopig alleen in het Engels. Meer over de hele leervolgorde, van hoger en lager tot ritme, staat in de gids muzikaal gehoor trainen. Hearmony is er voor iPhone in de App Store.